Signalementen

Groningen Gasland, Berberse uitdrukkingen en een biografie van cultschrijver Berckmans

Een eenzame drinker die probeerde door te schrijven alle ellende te overstijgen. J.M.H. Berckmans, die 54 jaar werd en in 2008 in Antwerpen stierf, was een bekende van cafés als De Raaf, Den Dorstigen Haan en Den Hopsack. In zijn verhalenbundel Het zomert in Barakstad liet hij alter ego Jean-Luc De Mesmaecker een onenightstand beleven met een zekere Nicole. Naar nu blijkt uit Schrijven in de Grauwzone, de biografie van de cultschrijver die Chris Ceustermans schreef, is het treurige verhaal ‘Nacht op de kale stad’ nog op de werkelijkheid ­gebaseerd ook. Oorspronkelijk liet de ­auteur Nicole zich met een ­pistool door het hoofd schieten. In de uiteindelijke versie nemen de kunstenaar en Nicole onderkoeld afscheid, en is de man opgelucht dat hij zijn tandprothese voor haar verborgen heeft kunnen houden.

Alles is nieuw in de Simca op weg naar Italië, herinnert Hans Dekkers (1954) zich in zijn dichtbundel De bedwelmingsman verroert zich: ‘de Simca met zijn ­lachende gezicht als voorkant/ cabine van toekomst, verschiet, tijd die zal zijn,/ hapt met een grijns eindeloze wegen weg’.

Cineast en schrijver Peter Delpeut (1956) schreef met In het zwart van de spiegel een roman van 800 pagina’s, mét 25 pagina’s namenregister. De verteller is een filmmaker die lijdt aan een oogkwaal en door ­Europa reist in het voetspoor van Claude Lorrain, die voor veel Engelse landschapsschilders het grote voorbeeld is geweest. De roman is zowel reisverslag als liefdesverhaal als kunsthistorisch essay. ‘Bath, voor degenen die het niet weten, is een stadje in Somerset, een graafschap in ­Zuidwest-Engeland met een heuvellandschap dat je bij de klank van die naam vermoedt.’ Soms verraadt de schrijver het spel dat hij speelt: ‘Als dit een roman zou zijn, dan zou het voorgaande hoofdstuk het laatste zijn geweest. Maar omdat ik, anders dan in de meeste van mijn films, trouw wil zijn aan de gebeurtenissen, kom ik er niet onderuit te vertellen wat er de volgende dag in Parijs is voorgevallen.’

Waarom zijn Groningers pas zo laat gaan protesteren tegen de aardbevingen in hun provincie, het directe gevolg van de aardgaswinning? Die verbazing komt aan bod in Gasland, waarin journalist Louis Stiller zijn eigen provincie diepgravend doorlicht. Groningers die denken te wonen in Nederland, vergissen zich, ­betoogt hij. Ze wonen in Gasland, waar besluiten niet transparant zijn, zoals in Nederland, maar ‘waar een klein clubje ingewijden beslist over onze toekomst’. Gewone Groningers liggen ondertussen wakker van hun kapotte huizen. Stiller verdiept zich in hen, maar ook in een toekomst waarin duurzame energie in Gasland zal worden gewonnen.

Een stuk krachtiger dan ons ‘op elk potje past een dekseltje’ is de Berberse variant: ‘Elke rotte tuinboon krijgt van God een blinde vogel die hem opeet’. Schrijver Mohammed Benzakour legt uit dat het betekent dat ook een gebrekkige vrouw echtgenote kan worden, ‘de meest begeerde status voor de vrouw’. Hij verzamelde honderden spreekwoorden uit het Berbers in Tien op een ezel. In die mini-encyclopedie staat naast de Berberse uitdrukking de Nederlandse uitleg. Nog eentje: ‘Als het kalf verdronken is, dempt men de put’ luidt in het Berbers: ‘Toen ze een scheet liet, sloot ze haar benen’.

Dat Copernicus al in 1543 had bewezen dat de aarde om de zon draait, en niet andersom, weerhield wetenschappers aan het begin van de zeventiende eeuw er niet van nog altijd flink met elkaar te ruziën over de kwestie. ‘Goede God, waartoe zal die goddeloosheid leiden?’, verzuchtte de protestantse geleerde Ubbo Emmius naar aanleiding van een boek van wiskundige Simon Stevin, die Copernicus verdedigde. Met smaak verhaalt historicus Geertje Dekkers over deze ruzie in Waanwijze lasterbende. Daarin illustreert ze de geboorte van de wetenschap aan de hand van nog zeven andere ruzies uit de zeventiende eeuw. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.