Groeiende behoefte aan 'clichématige vliegveldafscheidsscènes'

Ze maken niet veel kans op een Gouden Kalf, maar het publiek smult van romantische komedies in de eigen taal.

Film: Pak van mijn Hart. Beeld -
Film: Pak van mijn Hart.Beeld -

Op de poster van Aanmodderfakker, de geestigste speelfilm die in première gaat op het Nederlands Film Festival, is te zien hoe een klein mannetje met cape aan een ontwortelde boom hangt die, met kluit en al, de lucht in zweeft. De poster is getekend als een enkel plaatje uit een strip. De titel is gedrukt in gele letters, tegen een lichtblauwe achtergrond.

Het is een fraai ontworpen en intrigerende poster: je moet goed kijken voor je door hebt wat het tafereel voorstelt, en dan nog heb je geen idee waar dat Aanmodderfakker over gaat. Het is, kortom, de verkeerde poster voor wie een groot publiek naar zijn film wil lokken.

Dat weet de regisseur van Aanmodderfakker, Michiel ten Horn (31), ook wel. 'Grappig, ik sprak hier toevallig net met Steffen Haars over. Die merkte op dat onze poster veel zegt over wie we denken aan te spreken. Ik geef toe: ik had geen half miljoen bezoekers in gedachten.'

Aanmodderfakker. Beeld Jasper Wolf/Anouck Wolf
Aanmodderfakker.Beeld Jasper Wolf/Anouck Wolf

Romkom-elementen

Steffen Haars is samen met Flip van der Kuil, naast geestelijk vader van de New Kids, tevens regisseur van Bro's before ho's (338 duizend bezoekers), een romantische komedie die met name werd bezocht door jonge mannen het mirakel van dit filmjaar.

Ook Aanmodderfakker valt, met enige goede wil, best te verkopen als een romantische komedie; met acteur Gijs Naber (De Heineken ontvoering, Penoza) als volstrekt onvolwassen dertiger die verliefd wordt op de oppas van z'n zus. 'Eh, ja, dat is zo... of nee, niet echt', aarzelt regisseur Ten Horn. 'We spélen ermee, een beetje. Er zit zo'n clichématige vliegveldafscheidsscène in, zoals in Love Actually, en zo'n soort romantische montage met muziek, al is die dan ietwat psychedelisch we nemen het wat op de hak. Samen met mijn scenarist Anne (Barnhoorn, red.) heb ik de structuur van Aanmodderfakker naast die van Notting Hill gelegd goeie film trouwens. Er zijn overeenkomsten, maar ook weer niet helemaal. Uiteindelijk is onze film toch meer een uitgesteld coming-of-age-drama, met wat romkom-elementen.'

Zijn speelfilmdebuut, de gezinskomedie De ontmaagding van Eva van End (2012), eveneens met getekende poster, trok een kleine achtduizend bioscoopbezoekers. Pathé achtte de film niet geschikt voor een brede release. Wat als 's lands grootste bioscoopketen nu wel aanslaat? Ten Horn: 'Dan ga ik mee. Als Aanmodderfakker ineens van vijftien naar vijftig zalen gaat, dan stem ik de trailer en poster af op een breder publiek.'

Hoe je dat doet, weet Danielle Raaphorst, die als de internationale salesagent handelt in buitenlandse rechten op Nederlandse films als Toscaanse bruiloft (Tuscan wedding) en Hartenstraat (Gift from the heart). 'Witte achtergrond, titel in rode letters, acteurs die je aankijken en dan graag nog iets met een hart erop', zo omschrijft ze het recept voor een generieke en dus kansrijke romkom-poster. 'Ik vertel niks nieuws. Dit is uitvoerig getest.'

Scène uit De ontmaagding van Eva van End. Beeld -
Scène uit De ontmaagding van Eva van End.Beeld -

Kees van Nieuwkerk (26) voldoet aan al die voorwaarden met de poster voor Pak van mijn hart, zijn romantische komedie over twee broers (Fedja van Huêt, Benja Bruijning) die een Sinterklaascentrale runnen. 'Iets met hart erin, dat werkt. Het past in het plaatje, net als de poster. Als beginnend regisseur is het prettig om in een genre te werken dat bestaat bij regels en conventies, dat biedt houvast. Natuurlijk wil je iets origineels toevoegen, maar je moet het publiek daarvoor wel eerst in de bioscoop zien te krijgen. Zo'n vliegveldscène zit in vrijwel al die films, dus die hebben wij ook, maar dan wel met een knipoog.' De film, verder met Chantal Janzen en Halina Reijn, is vanaf november te zien in de bioscoop.

Pak van mijn Hart. Beeld -
Pak van mijn Hart.Beeld -

Behoefte aan romantische komedies

Vorig jaar, rond deze tijd, presenteerde Stichting Filmonderzoek een lijvig rapport over de wensen van de Nederlandse bioscoopganger. De behoefte aan komedies in de eigen taal bleek toen twee keer zo hoog als het aanbod. Bij de artistieke film (of arthouse) was het aanbod dan weer drie keer zo hoog als de vraag.

'Onverzadigbaar', noemt onderzoeker Jorien Scholtens de behoefte aan de romantische komedies van eigen bodem. Internationaal, in elk geval in Engeland en de Verenigde Staten, lijkt de romantische komedie de laatste jaren aan populariteit in te boeten, maar in Nederland groeit ze. 'Bioscopen zijn blij met elke nieuwe titel: lady's nights zijn binnen een paar uur volgeboekt.' Vooral lager opgeleiden, ouderen en bewoners van de provincie vonden het belangrijk om een film in de eigen taal te zien. In de grote steden werd de taal als veel minder relevant genoemd. Met name vrouwen waren tevreden over het Nederlandstalige aanbod, mannen veel minder.

De door 1,3 miljoen bezoekers in de bioscoop bekeken ensemblekomedie Alles is liefde (2007) wordt vaak als begin van de huidige romkomhausse beschouwd. 'Sorry', zegt regisseur Joram Lürsen (51), met grijnslach. 'Ik heb er wel een mening over: veel van die films vind ik heel erg slap. Jammer dat ze zo weinig verrassends met het genre doen. Als iets alleen maar is gemaakt om veel bezoekers te trekken, voel je dat toch ook als kijker. Kan er niet nog een romantisch lijntje in? Dat hoor je nu de hele tijd, als je bezig bent met een nieuw script. Laatst zag ik bij een producent een poster liggen van een nog te maken film: romantische komedie, stond er al op. Ik zei: hoe kom je daar nou bij? Het was een misdaadkomedie, hooguit. Maar zo gaat dat nu.'

Volgens Doreen Boonekamp, directeur van het Filmfonds, valt het wel mee met de eenvormigheid van de Nederlandse romkom. 'Ik zie wel dat er veel worden gemaakt, maar ze verschillen ook onderling.' Meer hoofdbrekens heeft ze over de artistieke film: het vorige kalverenjaar telde drie relatief goed bezochte uitschieters (Borgman, Wolf, Boven is het stil), dit jaar geen een. 'Ze worden verdrongen door het alsmaar grotere aanbod.'

Die en die

Ook dit jaar is de best bezochte film (net als in 2013, 2014, 2012 en 2011) een romantische komedie: Soof, van Antoinette Beumer. De casting werd verzorgd door Kemna Casting, dat ook de acteurs vond (en nog zal vinden) voor Mannenharten (2013), Mannenharten 2 (2016), Sanne Vogels Hartenstraat (2014) en Brasserie romantiek (2015), Pak van mijn hart (2014), Gooische vrouwen 2 (2014), Toscaanse bruiloft (2014), Mike van Diems De surprise (2015), Bro's before ho's (2014) en Aanmodderfakker (2014).

O, daar heb je die en die weer, hoort Kemna-directeur Janusz Gosschalk (35) wel eens. 'Dan denk ik: ja, maar die en die is een goeie acteur, dáárom zit hij in die films. Zeg je dat ook over Hugh Grant? Ik zal niet ontkennen dat je soms dezelfde gezichten ziet, maar de poel is groter dan je denkt. Neem Benja Bruijning (Hartenstraat, Pak van mijn hart). Heeft iedereen het nu over, maar het is pas twee jaar geleden dat je hem in Alles is familie zag. Dat was toen écht een verrassende keuze. En Fedja van Huêt, toch bekend van de wat zwaardere en serieuze rollen, zag je in Soof nu eens van een andere kant.'

null Beeld X
Beeld X

Gelukkig einde

Je kunt je in een romantisch-komische setting ook veel permitteren met de bijrollen, zegt Gosschalk. Michiel Romeyn als nukkige Sinterklaas in Alles is liefde, dat was zo'n vondst. Voor de Duitse remake Alles ist Liebe, die later dit jaar in ruim vierhonderd zalen draait, lukte het de regisseur niet een vergelijkbare acteur te strikken. Markus Goller (45): 'Zo iemand als die man ik begrijp dat hij bij jullie een bekende komiek is hebben we gewoon niet in Duitsland. Dat knorrige van hem, dat zit uiteindelijk dus ook niet in onze film, helaas. En Sinterklaas is bij ons natuurlijk de Kerstman.'

Met een relatief beperkt budget en een groot potentieel bereik is de romantische komedie ook gewoon een businessmodel, benadrukt Gosschalk. 'Iets ongekends in Nederland. Tot voor kort bestond dat eigenlijk niet.' Maar hoe te handelen als iedereen ineens Georgina Verbaan (Mannenharten, Hartenstraat, De surprise) in zijn romkom wil? 'Natuurlijk let ik daarop, maar als een bepaalde acteur de beste keuze is voor een film ga ik niet zeggen: die moet je niet doen, want die zit al daar en daar in. Dan doe je de filmmaker tekort.'

Antoinette Beumer (52), regisseur van Soof, is momenteel druk met de opnamen van haar thriller Rendez-Vous, 'een soort Soof meets Straw Dogs'. Ook zij gelooft niet dat de vraag naar romkoms snel zal afnemen. 'In Amerika bepalen jonge jongens wat er te zien is in de bioscoop, in Nederland is dat de vrouw.' En zo zal het huwelijk van cateraar Soof (Lies Visschedijk) ergens in 2016 nogmaals in gevaar komen, in een nu al gepland vervolg. 'Soof 2 wordt echt helemaal anders', belooft Beumer. Toch wel met happy end? 'Met happy end.'

Gapend gat

De vijf best bezochte publieksfilms versus de vijf populairste ­arthousefilms die dit jaar meedingen naar een Gouden Kalf:

1 Soof (786.000 bezoekers)
2 Toscaanse Bruiloft (557.000)
3 Mannenharten (452.000)
4 Hartenstraat (395.000)
5 Bro’s Before Ho’s (338.000)

1 Ne me quitte pas (3.000)
2 A Long Story (3.000)
3 Supernova (3.000)
4 After the Tone (1.000)
5 Helium (1.000)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden