Grillrecept van een kannibalenkok

Gestaafde feiten en onverbiddelijke waarheden zijn niet erg aantrekkelijk. Zij vormen een gesloten brandkast waar je, vol ontzag, met een boog omheen loopt....

Liefhebbers van dit soort kennis - onzinkennis mag je het niet noemen,want welke scherprechter scheidt zin van zinloosheid? - zijn vaak te vindenonder schrijvers. Multatuli was er eentje, Diderot, Montaigne en Sterne.In Nederland zijn Atte Jongstra en Hugo Brandt Corstius goedevertegenwoordigers. Gemeenschappelijk kenmerk is dat deze schrijvers wetendat God schuilt in de details. Vergissing en obsessie onthullen meer overde menselijke natuur dan gesloten systemen, die ons voorliegen dat we dechaos ooit in kaart zullen brengen.

Ook Bruno Post, socioloog en essayist, is zo'n liefhebber. In deinleiding van zijn boek, dat natuurlijk niet anders kon heten dan Lof deronzin, schrijft hij dat zijn rariteitenverzameling een bron van grotetroost is. 'In geval van somberte, als ik het even niet meer zie zitten ende herfst in mijn ziel is geslopen, wend ik mij naar mijn archiefkast methet bondige opschrift Onzin'.'

Die dierbare archiefkast kieperde hij leeg in een boek. Vaak geeft hijopmerkelijke citaten van anderen, soms lijstjes met wonderlijkeopsommingen, soms schrijft hij zelf over verrassende waarnemingen. En eentroostrijke verzameling is het.

Bij Post lezen we over onvindbare continenten, de cultuurgeschiedenisvan de Lederhose, het Tuinkabouters Bevrijdingsfront, en de bloedserieuze,door het Europees Parlement ingestelde 'publicitaire interventiemacht tegenonzinverhalen'. We leren hoe dolfijnen leren praten, teckels gewassendienen te worden en dat kruipen voordelen heeft boven rechtop lopen.Praktische hulp in de huishouding biedt het boek ook: nauwkeurigeaanwijzingen voor het netjes strijken van kleding, een grillrecept vankannibalenkok N'lo, en een recept voor Koreaanse hondensoep.

De charme van Posts verzameling is dat het ondanks het onderwerp eenserieus boek is. Niet een vermoeiende verzameling leut van mensen diezichzelf grappig vinden, maar een staalkaart van oprechte dwalingen endiepgemeende gedachten over futiliteiten. Zo aardig is de mensheid óók,zegt dit boek, schuldeloos maar niet onintelligent. Het werpt de vraag ophoe de wereld eruit zou zien als er niet zoveel energie was gaan zitten inhet bedenken van kwaadaardige 'zin'.

Jammer is wel dat Post niet wat dieper ingaat op zijn opvatting van hetbegrip 'onzin'. Meer dan om nonsens gaat het bij hem om de rijkdom van hetnederige (tuinkabouters, zwenkwielen), de schoonheid van de taal(betoverende lijstjes met namen voor van alles en nog wat) en het absurdserieuze (portretten van vooraanstaande Chinese lassers en boerinnen) enhet gelukkige (Darwin ontdekte de evolutietheorie niet dóór maar ondanksde vinken op de Galápagoseilanden). Waarom zoudenstruisvogelhardloopwedstrijden zoveel onzinniger zijn dan die tussenhonden, kippen of mensen?

Een geheel ander type onzinliefhebber is de Duitse historicus JörgMeidenbauer. Op het eerste gezicht is zijn Lexicon van historischemisverstanden van een zelfde laken een pak, maar dat is niet zo.Meidenbauer is een fanatieke rechtzetter. Zijn alfabetische lijst'vooroordelen en misverstanden van Alexander de Grote tot Zeus' is eenogenschijnlijk briljante onderneming. Welke historicus kan in ruimdriehonderd bladzijden alle fouten van tienduizenden voorgangersrechtzetten? Dat kan Meidenbauer dan ook niet: zijn werkwijze is vaak dievan de stropopbevechter: hij bedenkt telkens een verondersteld 'idéereçue', dat hij vervolgens op een betweterig toontje bestrijdt.

Want wie kijkt ervan op dat Margaret van Henneberg níet 'opmerkwaardige wijze meerlingen baarde' of dat Gravin du Barry géén sloeriewas? Andere misverstanden zijn als zodanig bekend. Dat, bijvoorbeeld,Johannes Gutenberg niet de uitvinder was van de boekdrukkunst; dat deVolkswagen niet de aanzet gaf tot wereldwijde automobiliteit, maar deT-Ford; dat de brandstof benzine niet naar Carl Benz is genoemd. Dan is ernog de categorie misverstanden die bezwaarlijk in één lemma kunnen wordenbestreden en hier als dekmantel voor meningen dienen, zoals: 'De VerenigdeStaten hebben een beslissende invloed op de wereld' en 'HetArdennen-offensief had de oorlog kunnen doen keren'.

Meidenbauers aardigste categorie is nog de ontmaskering van eeuwenoudemythes. Nee, Buffalo Bill was niet de grootste held van het Wilde Westen;hij was een brave buffelverkoper en later een kermisklant die cowboyshowsgaf. Hendrik de Zeevaarder was geen zeevaarder, Draco's straffen waren nietonmenselijk streng, de Vandalen waren geenszins verwoesters. Nooit zou ereen loper, na 42,195 kilometer, van Marathon naar Athene zijn gelopen methet nieuws van de overwinning. Julius Caesar zou niet als laatste woorden'Ook gij, mijn zoon Brutus' hebben geprutteld.

Natuurlijk komt ook Jezus langs. Neehee, zanikt Meidenbauer, Jezus wasniet de zoon van God, hij kan met geen mogelijkheid de nakomeling van Davidzijn, en zijn moeder Maria was, heus waar, géén maagd. Gerard Reve zouzo iemand een 'symboolblinde' noemen. Hoe het kan dat de mensheid aleeuwenlang volhardt in fantastische vergissingen, dat lijkt deze historicuszich in zijn ijver niet af te vragen.

Toch is ook dit betwetersboek, net als de verzameling van Post, goedvoor een paar uur groot leesplezier. Het laat zien dat het sprookje, demythe, de legende - kortom het sterke verhaal - met gemak triomfeert overde koele feiten. Geschiedenis is wat wij ervan maken; de verbeelding heefthet laatste woord. Dat is een troostrijke gedachte.

Aleid Truijens

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden