De week in boekenInternet Archive

Gratis boeken uitlenen online is piraterij vermomd als geschenk

De website Internet Archive maakt boeken voor iedereen beschikbaar. Ten koste van auteurs en boekhandels.

Colson Whitehead bekritiseerde Internet Archive op Twitter. ‘Ze scannen illegaal boeken en zetten ze dan online.’ Beeld Getty Images

In tijden van crisis komt het beste in de boekenmens naar boven. Neem de Amerikaanse uitgeverij MacMillan, die eind vorig jaar de omstreden maatregel invoerde dat bibliotheken (ook heel grote, in steden als New York of Chicago) voortaan maar één e-book van een nieuwe titel konden kopen, in plaats van de tientallen die ze daarvoor vaak van een populaire auteur insloegen. Zo werden bibliotheekgangers gedwongen of heel lang te wachten, of dat boek toch maar zelf aan te schaffen.

Twee weken geleden – toen alle bibliotheken vanwege covid-19 moesten sluiten, en duidelijk werd wat voor slag dat is voor miljoenen Amerikanen die niet de middelen hebben om boeken te kopen – draaide MacMillan die maatregel terug: ‘Er zijn momenten in het leven waarop verschillen opzij moeten worden gezet.’

Goedertierenheid – dat leek ook van toepassing op de actie van Internet Archive. Die Amerikaanse website met als doel ‘universele toegang bieden tot alle kennis’ richtte vorige week de National Emergency Library op, een noodbibliotheek die – hou je vast – 1,4 miljoen titels gratis uitleent. Kon voorheen één digitale (gescande) kopie van een boek maar door één lezer worden geleend, nu kan een onbeperkt aantal lezers wereldwijd tegelijkertijd diezelfde kopie lenen. Het archief presenteert het als een gebaar van goede wil in tijden van corona.

Hulde, oordeelden kranten en tijdschriften. Zelfs de immer kritische Harvard-historicus Jill Lepore juichte het initiatief in The New Yorker toe als ‘een geschenk voor lezers waar dan ook’.

Een cadeau is het zeker. Maar in tegenstelling tot uitgeverij MacMillan, die zijn geschenk uit eigen zak betaalt, maakt Internet Archive goede sier door – om het Amerikaanse Schrijvers Gilde te citeren – ‘een boekwinkel te beroven en de boeken uit te delen aan voorbijgangers op straat’.

Internet Archive is geen Robin Hood die steelt van de rijken en het verdeelt onder de armen. Door gratis boeken te verspreiden waarop nog copyright rust, treffen ze (vooral zelfstandige) boekverkopers en schrijvers, een groep die het gemiddeld genomen al niet breed heeft, en financieel worstelt nu door de coronacrisis boekwinkels moeten sluiten, de verkoop daalt, nieuwe publicaties worden uitgesteld en literaire evenementen zijn afgezegd. Door deze actie lopen zij mogelijke inkomsten uit verkoop en uitleen van (e-)boeken mis.

Schrijver Colson Whitehead (The Underground Railroad, The Nickle Boys) veroordeelde het archief op Twitter: ‘Ze scannen illegaal boeken en zetten ze dan online. Dit is geen bibliotheek.’ Het Amerikaanse Schrijvers Gilde stelde ‘geschokt te zijn dat Internet Archive de covid-19-epidemie gebruikt als excuus om de auteurswet verder naar de rand te duwen.’ Andere schrijvers noemden het ‘piraterij vermomd als publieke dienstverlening’.

Internet Archive speelt intussen de vermoorde onschuld, en adviseert andere mensen nobel te handelen: ‘We moedigen alle lezers die in staat zijn boeken te kopen aan dat ook te doen, idealiter in uw lokale boekhandel.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden