Graphic design verbeelt visuele wereldgeschiedenis

Het boek 500 Designs That Matter laat de culturele betekenis van iconische beelden zien

De poster van DaDa en de Licking Tongue van de Rolling Stones.

De vlag van Japan en van het Rode Kruis bestaan allebei uit één rood geometrisch symbool tegen een witte achtergrond. Een cirkel of een kruis, dat is het enige verschil. Toch had de culturele betekenis van deze twee beelden niet groter kunnen zijn. De 'rijzende zon' van Japan, pas de officiële vlag sinds 1999, is een nationalistisch symbool; voor slachtoffers van de Jappenkampen heeft het zelfs een negatieve lading. Het Rode Kruis daarentegen wordt gezien als een baken van neutraliteit en opoffering.

Het boek Graphic: 500 Designs That Matter, deze maand verschenen bij de Britse uitgeverij Phaidon, staat vol met iconische beelden met een grote culturele betekenis. Het oudste is het eerste drukwerk, de collectie zenboeddhistische teksten Buljo Jikji Simche Yojeol uit 1377; de jongste is de catalogus van kunstmanifestatie Documenta in Kassel uit 2012. Uit de tussenliggende jaren komen onder meer reclamelogo's, tijdschriftomslagen, politieke propaganda en platenhoezen voorbij. Ontwerpen die hun oorsprong vinden in de digitale wereld ontbreken, zoals de Facebook-duim of het @-teken.

Graphic: 500 Designs That Matter.

Elk beeld zegt - het is een cliché, maar toch - meer dan duizend woorden. Ingrijpende historische gebeurtenissen worden verbeeld door slechts één welgekozen beeld. Soms ondubbelzinnig, zoals het hakenkruis. Soms associatief, zoals het McDonald's-logo dat bijna een pictogram is voor massaconsumptie, inclusief alle bijbehorende uitwassen zoals globalisering, bio-industrie en obesitas. Dat maakt Graphic niet alleen een canon van de grafische vormgeving, maar ook een visuele historiografie.

Bladeren door dit boek is grasduinen door vooral de 20ste eeuw. Opvallend is daarbij dat sommige beelden al twee of drie keer van betekenis zijn veranderd. Het soepblikje van Cambell's was ooit het symbool van de Amerikaanse welvaart, totdat Andy Warhol ermee aan de haal ging. De ironie wil dat diens zeefdrukken inmiddels de intrede markeren van het hyperkapitalistisme op de kunstmarkt. Dit is door de redactie van het boek speels verbeeld met een cover van het tijdschrift Esquire, waarop Warhol verdrinkt in een soepblik. 'De definitieve ondergang van de Amerikaanse avant-garde', staat ernaast.

Het logo van McDonalds staat voor massaconsumptie, inclusief alle bijbehorende uitwassen zoals globalisering, bio-industrie en obesitas.

De indeling is schijnbaar willekeurig, maar toch prikkelend. Na het befaamde I love NY-logo (met rood hartje) uit 1977 volgt de platenhoes van God Save the Queen van The Sex Pistols, óók uit 1977, en een revolutionaire Sovjet-poster van Aleksandr Rodtsjenko uit 1923. Elk beeld is paginavullend. Graphic biedt daardoor eenzelfde overstelpende beeldenstorm als het alledaagse leven. Enig houvast geeft het tweede deel van het boek, waarin de ontwerpen op chronologische volgorde staan en zijn voorzien van toelichting. Dat levert naast onmisbare historische context soms ook smeuïge anekdotes op: de swoosh van Nike, een van de waardevolste merklogo's, is in 1971 bedacht door een student, die daarvoor 35 dollar in rekening bracht.

Het briefje van vijftig gulden valt bij vele generaties niet meer uit het geheugen te wissen.

Graphic wordt nergens loodzwaar. Veel ontwerpen zijn wonderschoon, zoals de filmposters van Saul Bass en de platenhoezen van Peter Saville of, meer recent, de getekende Hope-poster van Barack Obama die van grafisch ontwerper Shepard Fairey een bekendheid maakte. Nederland is trouwens goed vertegenwoordigd; van het New Alphabet (1967) van Wim Crouwel en het Zonnebloem-biljet van 50 gulden (1981) van Ootje Oxenaar tot de atlassen van Joost Grootens.

Graphic: 500 Designs That Matter. Uitgeverij Phaidon, euro 19,90.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden