Graffiti blijft voortleven op internet

Straatkunst vindt weg naar MU Art Space

Een treinwagon kun je schoonspuiten, de foto van je masterpiece blijft online te bewonderen. Lang leve graffiti op internet. In Eindhoven is te zien hoe kunstenaars graffiti online een tweede leven geven.

Viral Vandals in Eindhoven. Beeld Hanneke Wetzer

Toen Jasper van Es (35) graffiti 'ontdekte', moest hij alles zelf uitvinden. Het was eind jaren negentig: hij kon niet even googelen wat de beste verfstift was, of wat hij verder nodig had. Maar toen Van Es gelijkgestemden had gevonden, in de skatewinkel bijvoorbeeld, breidde zijn netwerk zich snel uit. 'Als ik naar Milaan wilde, dan kreeg ik via-via een telefoonnummer. Dan had ik een heel kort en vaag telefoongesprek en was ik even later een hele week in Milaan om treinen te doen.' Vertrouwen was belangrijk, want 's nachts samen op een rangeerterrein een trein volspuiten, is natuurlijk verboden en dus gevaarlijk.

Zeven jaar geleden stopte Van Es met graffiti: 'Ik stoorde me aan de ongeschreven stijlregels. Ik zag dat graffiti stagneerde en vond meer vrijheid in de kunst.' Inmiddels ziet de tenttoonstellingsmaker wel nieuwe experimenten in graffiti. Met dank aan internet, zoals hij wil laten zien in zijn tentoonstelling #ViralVandals in tentoonstellingsruimte MU in Eindhoven. Want ja, graffiti is internet opgegaan.

Dat klinkt als een slecht idee, om online een foto of video te plaatsen van iets illegaals. Van Es: 'Ik bewaarde mijn foto's vroeger zelfs bij mijn buurjongen. Maar graffiti is een competitieve sport.' Dus als je meer bereik hebt, dan stijg je in het klassement. Ook risico's nemen loont voor je plek in de hiërarchie.

Volgens Van Es is de scene radicaal veranderd: het gaat sommige graffiti-kunstenaars nu vooral om een goeie foto of video. Die kun je delen met honderdduizenden volgers. Bovendien blijft zo'n foto online bestaan, ook als de trein is schoongespoten.

Zo ontstaan graffitiberoemdheden die te exhibitionistisch zijn om voorzichtig te zijn. MU laat video's zien van het koppel Utah & Ether (Danielle Bremner en Jim Clay Harper), die nadat zij allebei een halfjaar in de gevangenis hadden gezeten in de VS, hun proeftijd (vijf jaar voorwaardelijk) wilden ontlopen.

Daarom zijn ze nu op een wereldreis die ze 'Probation Vacation' hebben gedoopt. De voortvluchtige geliefden worden wel de Bonnie & Clyde van de graffiti genoemd en wie op social media kijkt kan hun spoor volgen. Af en toe vallen ze in handen van lokale justitie.

Een van de video's in MU laat een verhoor van Harper in Melbourne zien. Hij werd opgepakt toen hij stickers plakte, maar de politie had haar huiswerk gedaan. De agent vraagt of Jim zichzelf weleens heeft gegoogeld. De ondervraagde glimlacht. 'Wat denk je dat ik zou vinden als ik je googel?' Weer grijnst Harper.

Na deze arrestatie zou Harper uitgeleverd worden aan de VS, maar de graffiti van Utah & Ether duikt inmiddels vooral in Europa op. Ook in MU staan tags.

De graffiti-kunstenaars die Van Es heeft geselecteerd, bespelen hun publiek op een slimme manier. De Belgische crew NAWAS, bijvoorbeeld, zette hun naam op een trein, spoot daar toen een zwart blok over (alsof het een gecensureerde YouTube video was) en plakte de volgende dag een QR-code ernaast. Wie die code scande, kon een video bekijken van de totstandkoming en dus lezen van wie de 'boodschap' afkomstig was.

Die boodschap, daar heeft Van Es wel een idee over: 'We zijn van de generatie die is geboren in een stad en een land dat al af is. Maar je wilt je ook thuisvoelen in de publieke ruimte, je wilt laten zien 'ik was hier', laten weten dat je bestaat.' Hij vindt een politieke leus op een muur dus geen interessante graffiti en street art evenmin. Maar hij is wel blij dat de graffiti-kunstenaars nu doorhebben wat street artists eerder ontdekten: internet biedt een miljoenenpubliek.

'Ik ben echt blij dat dit soort gasten er zijn', zegt Van Es nog een keer. En voor de jonkies van nu is het ook veel makkelijker te 'beginnen' met graffiti. In de tentoonstelling is zelfs een cartoon van Loiq te zien met graffiti-tips. Van Es: 'Aan sommige dingen had ik nooit gedacht. Dat je je fiets tegen de muur kunt zetten en onder je stang door kunt spuiten. Maar je kleren binnenstebuiten dragen, dat deed ik ook. Je kunt een graffiti artist herkennen aan de binnenkant van zijn jas. Schrijf dat maar niet op.'

#ViralVandals, MU Eindhoven, t/m 2/7. #ViralVandalsTalks 17/6 20.00 uur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.