Boekrecensie Gorbatsjov

Gorbatsjovs oproep voor vrede klinkt wat wereldvreemd ★★★☆☆

De wereldvrede staat op het spel, schrijft oud-Sovjetleider Michail Gorbatsjov bezorgd. Dertig jaar na de val van de Muur klinkt zijn remedie wel wat wereldvreemd. 

Dertig jaar na de val van de Berlijnse Muur maakt Michail Gorbatsjov (88), de Sovjetleider die een einde maakte aan de Koude Oorlog, zich ernstig zorgen over de wereldvrede. ‘De huidige militaire activiteiten doen steeds meer denken aan de voorbereidingen op een echte oorlog’, waarschuwt hij in zijn nieuwe boek Wat er op het spel staat  Mijn oproep voor vrede en vrijheid.

Beeld Spectrum

Vooral het afbrokkelen van de akkoorden over de kernwapenbeheersing baren hem zorgen, het besluit van de Verenigde Staten om zich terug te trekken uit het INF-verdrag over de middellange-afstandsraketten voorop. Dat vormde ooit het einde van de Koude Oorlog. Nu staat er volgens Gorbatsjov nog maar één kernwapenakkoord overeind, het New Start-verdrag, en ook dat begint te wankelen.

Gorbatsjov legt de schuld voor de verslechtering van het klimaat bij de VS, die volgens hem op ‘absolute militaire suprematie’ uit zijn. President Poetins programma om nieuwe kernwapens te ontwikkelen ziet hij als een ‘reactie’. Hoe dan ook roept hij beide partijen op terug te keren naar de tijd dat hij met president Ronald Reagan zelfs over het afschaffen van de kernwapens sprak. ‘Kernwapens zijn net een geweer dat aan de muur hangt in een toneelstuk’, schrijft hij. ‘Wij kennen de achterliggende gedachte van de dramaturg niet.’

De wereld heeft volgens Gorbatsjov dringend behoefte aan ‘perestrojka’ (hervorming) en ‘glasnost’ (openheid), de therapie waarmee hij het starre Sovjetsysteem veranderde (met als gevolg de ineenstorting van het Sovjetrijk, dat wel). Bij het omgaan met de problemen van de mondialisering, maar ook bij het bestrijden van klimaatverandering, volgens hem een van de grootste bedreigingen voor de mensheid.

Grote dromen

Af en toe klinken zijn recepten al te hoogdravend, zoals zijn grote verwachtingen van het Handvest van de Aarde, een document uit 2000 vol plechtige woorden over het milieu en sociale rechtvaardigheid. Dat klinkt wat wereldvreemd op een moment dat president Trump druk bezig is het klimaatakkoord van Parijs te ondergraven. Maar het zit in zijn karakter: zonder dromen had hij nooit het onderdrukkende Sovjetstelsel kunnen afbreken, op een moment dat het regerende Politburo nog vol zat met oerconservatieve houwdegens.

Soms heeft hij ook moeite zijn hartstochtelijke oproepen om de wereld te behoeden voor confrontaties en geweld te rijmen met zijn vergoelijkende kijk op president Poetin. Volgens hem mag er alleen militair worden ingegrepen op last van de Verenigde Naties. ‘Militaire acties van landen die zichzelf de rol van politieagent toe-eigenen zijn ontoelaatbaar’, schrijft hij met een verwijzing naar de Irak-oorlog. Maar wat dan te zeggen over de Russische annexatie van de Krim en de militaire operatie om de separatisten in het oosten van Oekraïne aan de macht te brengen?

Volgens Gorbatsjov zat het Westen fout met zijn reactie – sancties – op de annexatie van de Krim, aangezien de meeste inwoners die steunden. ‘We zijn toch niet uit de Koude Oorlog gekomen om weer tromgeroffel te horen?’ Hij is vooral teleurgesteld over de houding van Duitsland, dat zich ook heeft aangesloten bij de westerse strafmaatregelen. ‘Denk eens na over die woorden: de Duitsers willen de Russen straffen...’, schrijft hij. ‘Kritiek is één ding, maar het heropleven van het vijandbeeld is iets heel anders.’

Michail Gorbatsjov: Wat er op het spel staat – Mijn oproep voor vrede en vrijheid

 Uit het Russisch vertaald door Gretske de Haan. Spectrum; 184 pagina’s; € 19,99. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden