'Goede illustratie is net zo interessant als schilderij'

Saskia de Bodt..

amsterdam Kunsthistorica Saskia de Bodt (1954) spreekt vandaag haar oratie uit als bijzonder hoogleraar Illustratie aan de Universiteit van Amsterdam.

Een hoogleraar Illustratie; is de tekening bij een verhaal erkend als serieuze kunstvorm?

‘Blijkbaar wel ja. De Fiep Westendorp Foundation heeft het initiatief genomen, maar de Universiteit van Amsterdam stelt zo’n leerstoel alleen in als ze illustraties ziet als belangrijke bron van onderzoek. Illustraties zijn lange tijd als bijzaak gezien, ondergeschikt aan de tekst. En soms gebeurt dat nog steeds, zoals pas bij de uitreiking van de Gouden Griffel aan Peter Verhelst voor Het geheim van de keel van de nachtegaal. In het juryrapport van de CPNB werd illustrator Carll Cneut niet genoemd, terwijl tweederde van het boek uit zijn tekeningen bestaat. Veelzeggend is ook dat een illustrator minder betaald krijgt dan de schrijver van het boek dat ze samen maken.’

Tekeningen zijn een aardige bijkomstigheid bij het tekstverhaal.

‘Illustraties zijn vaak beeldbepalend. Met een tekening kun je de sfeer van een verhaal sterk beïnvloeden. Beeld is krachtiger dan woorden. Sterker: sommige klassiekers uit de literatuur zijn klassiekers geworden omdat het beeld zo bepalend was. Zoals Alice in Wonderland, geïllustreerd door John Tenniel. Het waren de plaatjes van deze destijds beroemde kunstenaar die het debuut van Lewis Carroll tot zo’n succes maakten. Tenniel bepaalde de beeldvorming over Alice, dat meisje met dat schortje. Zoals de 19de-eeuwse Gustav Doré tot de dag van vandaag het beeld bepaalt van Don Quichot.

‘Ook denk ik dat tegenwoordig meer mensen de tekeningen van Jip en Janneke door Fiep Westendorp kennen dan de verhaaltjes die erbij horen van Annie M.G. Schmidt. Hoeveel kinderen zijn er niet die weten hoe Le Petit Prince eruit ziet, die prins met die sterretjes, zonder het boek te hebben gelezen? Een uitgever zal bij een heruitgave van een klassieker de tekst moderniseren, maar niets veranderen aan de illustratie, uit angst de herkenbaarheid aan te tasten.’

Kan een illustratie de concurrentie aan met een schilderij?

‘Ik denk het wel. Met deze uitspraak steek ik mijn kop in een strop, want autonome kunst wordt nog steeds hoger gewaardeerd. Maar een goede illustratie is cultuurhistorisch minstens zo interessant om te bestuderen. Er valt veel uit te halen: over de kunststijl van die tijd, de smaak, de beeldvorming – van kinderen bijvoorbeeld. Bovendien kent de geschiedenis grote kunstenaars die schilderden én teksten illustreerden, zoals Picasso, Miro en Matisse.’

‘Illustreren om je penselen te kunnen betalen’: de titel van uw oratie.

‘Dat denk ik niet. Ze vonden het leuk op die manier een groter publiek te bereiken. Dat is ook de kracht van illustraties: een kunstenaar bereikt er een groter en ander publiek mee dan met een expositie in een museum.’

Hoe typeert u het huidige beeld dat illustratoren van kinderen schetsen?

‘Heel esthetisch, bloedserieus, bijna pretentieus. Uitzonderingen daargelaten, zoals de romantische figuren van Marit Törnqvist of de vlotte kinderen van Jan Jutte. Dertig jaar geleden werden kinderen vriendelijker, baldadiger, met meer humor afgebeeld.’

Wie is uw favoriete illustrator?

(Na een denkpauze:) ‘ Quentin Blake. Hoe hij de Grote Vriendelijke Reus van Roald Dahl heeft verbeeld, daar kan ik zo van genieten.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden