Goed theater biedt wc en warmte

De werkomstandigheden van acteurs en cabaretiers zijn verre van ideaal. Volkskrantonderzoek leert dat gebrek aan wc's en parkeerruimte vaak een crime is, maar een warme ontvangst doet wonderen.

Beeld Aart-Jan Venema

Geen water, zeep, handdoeken of kledinghaakjes in de kleedkamer, te weinig wc's nabij het podium, geen ligbanken, onhandige toegangspassen, nauwelijks parkeerruimte en een kille ontvangst. Dat zijn de belangrijkste ergernissen van acteurs, cabaretiers en musici in Nederlandse theaters.

In samenwerking met Theateradvies, een bureau dat adviseert bij bouw en inrichting van podia, hield de Volkskrant een enquête onder ruim zestig acteurs, cabaretiers en musici. Welke theaters zijn heerlijk om te spelen, waar moeten ze het doen met weinig comfort? Zowel gezelschappen als vrije producenten werden ondervraagd. Alle benaderde artiesten treden op door heel Nederland en hebben de nodige schouwburgen van binnen gezien.

De Volkskrant en Theateradvies vroegen artiesten ook naar een top vijf van beste en slechtste theaters in Nederland (dat een grote theaterdichtheid kent). In het Zaantheater in Zaandam kan de vlag uit, Figi in Zeist moet zich achter de oren krabben. Het onderzoek wordt in de toekomst herhaald en uitgebreid naar andere disciplines zoals dans.

Opvallend is dat juist de grootste en modernste theaters en concertzalen regelmatig ontworpen blijken of ingericht zijn met praktische belemmeringen vanuit het oogpunt van artiesten. Daar waar de menselijke maat het aflegt tegen metropoolachtige allure van grote zalencomplexen, belanden artiesten vaak in catacomben vol ondoorgrondelijke gangenstelsels. Soms lijkt aan alles gedacht, behalve aan een uithangbord, zodat je aan de voorkant niet ziet dat het een theater is.

Hoog op de ergernislijst staat lang wachten voor een gesloten, onbemande artiesteningang. Percossa-percussionist René Spiering: 'Dan stuit je na een vermoeiende reis door hectisch fileverkeer op een briefje waarop staat dat het personeel aan de maaltijd zit. Daar sta je dan met je instrumenten in wind en regen. Bij De Hofnar in Valkenswaard hangt een waarschuwingstekst dat het lang kan duren. Een hele geruststelling... Bovendien is de beveiliging vaak lek. Wie zegt van de productie te zijn, wordt ongezien binnengelaten.'

Labyrint

Bij de (ver)bouw van theaters wordt vaak te weinig rekening gehouden met ervaringen van artiesten. 'Acteurs moeten voor opkomst vaak dertig keer naar het toilet. We checken er ook graag nog een laatste keer onze tekst. Maar om daar te komen, moet je meestal een heel labyrint door', zegt actrice Carine Crutzen (Majesteit, De Kus, De Kersentuin).

Volgens cabaretier Erik van Muiswinkel is het 'onmogelijk de weg te vinden' in het verbouwde Maaspoort-theater in Venlo. 'Ik heb daar twintig minuten rondgedwaald op zoek naar het podium.' En in Schouwburg Almere reed hij op een haar na naar huis omdat hij na een half uur dwalen alsnog niet bij zijn technicus kon, omdat die achter een glazen deur stond te zwaaien, waar een veiligheidspasje voor nodig was.

Douches en kleedkamers blijken regelmatig in slechte staat. In de schouwburg van Middelburg hangen de spiegels te hoog, in het Singer in Laren schijnt zulk lelijk licht dat er niet tegen op te schminken valt en bij theater Fulco in IJsselstein weet je volgens de artiesten niet wanneer en óf er warm water uit de douche komt. Koude kleedkamers zijn bovendien desastreus voor de vingers van een concertpianist. En hoe schmink je af zonder water, zeep en handdoek? 'Om over de vieze automatenkoffie van theater De Harmonie in Leeuwarden nog maar te zwijgen', zegt actrice Lieneke le Roux, die met de ploeg van De Ontdekking van de Hemel een compleet logboek bijhield.

Top 5 beste theaters

1 Het Zaantheater in Zaandam: 'Kleedkamers op zelfde verdieping als het toneel. Een paarse divan en chesterfieldbanken in de artiestenfoyer. Schaaltjes noten, amandelen en snoepjes, een bokaal met sapjes. Directeur en team hebben aan alles gedacht.'

2 De Vest in Alkmaar: 'Voor en achter het toneel intieme allure. Gedekte tafels voor artiesten.'

3 Goudse Schouwburg: 'De bitterballen van directeur Nel Oskam zijn beroemd.'

4 Amphion in Doetinchem: 'Mensen komen hier graag, wij ook. Begeleiding van loading doc tot artiestenfoyer, gedekte tafels, loungebanken, goede wijn en warme ontvangst.'

5 Het Kruispunt in Barendrecht: 'Knusse intieme artiestenfoyer met vlinderstoelen.'

Opvallend: Theaterhotel in Almelo: 'Werd vroeger gehaat door gezelschappen. Zit in de lift door heerlijke greenroom en gepassioneerde directeur die artiesten in de watten legt met muffins, taartjes, wijn, bier en kaasjes.'

Hoe dan wel

Hoe moet het dan wel? Een ligbank of zitzakken voor een noodzakelijke powernap, wifi in de artiestenfoyer en dimbare spiegelverlichting zijn veelgehoorde wensen. Ook prettig: stekkerdozen om telefoons op te laden, meer magnetrons zodat iedereen zijn eten op kan warmen en een passpiegel bij het podium, voor een laatste check voor opkomst. Een simpele tip uit DeLaMar in Amsterdam: de portier bij de artiesteningang krijgt daar een actuele lijst met namen en foto's van verwachte artiesten. Onbekend of beroemd: iedereen wordt met naam en toenaam verwelkomd.

Alle ondervraagden benadrukken: fysiek ongemakken en matige locaties zijn geen probleem, zolang er een warm welkom is. Bijvoorbeeld met een ontvangst door de directeur en drankjes met bitterballen of lokale lekkernijen na afloop (zoals het kaasplankje in Delft, vlaai in Helmond en Veghelse Vechtertjes in Veghel). De Molenberg in Delfzijl en Het Agora in Lelystad compenseren hun onhandige locatie met persoonlijke betrokkenheid.

Gastvrijheid is geen luxe waarop je moet bezuinigen, zeggen ze, maar een noodzakelijke voorwaarde om jezelf een theater te mogen noemen. Dat blijkt niet overal vanzelfsprekend. In de Deventer Schouwburg is de gastvrouw vervangen door een bordje: 'koffie staat klaar en thee kan u zetten.' Op sommige andere plaatsen moet de artiest zelfs voor zijn koffie betalen. Een actrice die vier uur lang de sterren van de hemel had gespeeld, werd na afloop uit de bus gehaald om nog twee euro af te rekenen. Acteur Vincent Croiset (Gouden Bergen): 'De loodgieter bied je toch ook koffie aan? Wij komen werken.'

Met medewerking van Gerbrand Borgdorff, Huub Huikeshoven, Carine Crutzen, Vincent Croiset, Lieneke le Roux, Mylène d'Anjou, Hein van der Heijden e.a.

Top 5 slechtste theaters

1 Theater Figi in Zeist: 'Zielloos geheel, artiestenfoyer is bedrijfskantine met uitzicht op parkeergarage. Formica tafels, koud licht, kaal. Zilvervisjes in de keukenkastjes.'

2 De Markant in Uden: 'Theater zonder hart.'

3 De Meerse in Hoofddorp: 'Vreselijke sfeer.'

4 De Schalm in Veldhoven: 'Te kleine artiestenfoyer lijkt op techniekhok. Te weinig bestek, geen wifi, geen koffie, geen stoelen.'

5 Gedeelde plek: Stadsschouwburg Middelburg: 'Geen douches', Orpheus Apeldoorn: 'Onpersoonlijk theaterbedrijf met labyrint van kilometers-lange gangen' en Stadsschouwburg Sittard/Geleen: 'Lange ziekenhuisgangen leiden naar kille kleedkamers als bij een zwembad; geen zeep en handdoekjes, zelfs geen papieren.'

Artiestenleed

Carine Crutzen (actrice): 'Kabelgoten rond een podium maken vaak een takkenherrie en je blijft er met je hakken in hangen. In de schouwburg Amstelveen zuigt de toneeldeur zich vacuüm. Hoor je telkens luidruchtig 'plop' als iemand op moet. Hoorn kent zo'n loodzware deur dat je het toneel nauwelijks op komt.'

Dolf Jansen (cabaretier): 'Soms, als uitbaters vooral naar horeca-inkomsten kijken, krijg je het idee dat het eigenlijk maar lastig gevonden wordt dat je er weer bent, als artiest, met je technici, spullen en wensen.'

Gijs Scholten van Aschat (acteur): 'Graag douches zonder verkalkte kop. In de Rotterdamse Schouwburg heb je douches met een drukknop, wie verzint zoiets?'

Cok van Vuuren (Ocobar): 'Betaald parkeren op problematische afstand van een theater komt door gemeentelijke regelgeving steeds vaker voor. Maar het is belastend voor artiesten met veel spullen.'

Erik van Muiswinkel (cabaretier): 'Weinig theaters hebben een eenvoudig rustbed of stretcher staan voor de vermoeide reiziger of oudere actrice. En graag stromend water in kleedkamers om je te kunnen scheren. In het algemeen lijkt beduidend meer geld uitgegeven te worden aan publieksfoyers dan aan backstagefaciliteiten. Het Oude Luxor in Rotterdam is een topzaal om te spelen, maar sinds een half jaar worden artiesten opgeborgen in donkere, afgelegen bunkers.'

Arthur en Lucas Jussen (pianisten): 'Inspelen in een kleedkamer is een must voor een pianist. Er zou standaard een kleine piano aanwezig moeten zijn, maar die is er zelden. Erger: het is vaak te koud en warm water ontbreekt.'

Youp van 't Hek: 'Ik heb de luxe dat ik tenten kan mijden die ik kut vind, omdat de directeur een eikel is en het personeel chagrijnig. Bij de rest wil ik de splinters van de planken spelen.'

Boudewijn de Groot (muzikant): 'Graag niet alleen koud maar ook warm water in de kleedkamers, een toilet en ramen die open kunnen, dus geen kleedkamers in kelders.'

Hein van der Heijden (acteur): 'Personeel moet in de coulissen niet privé in de weer zijn met mobiele telefoons, tablets en computers! Directeuren dienen aanwezig te zijn en het is treurig als niemand je een kopje koffie schenkt.'

Mylène d'Anjou (kleinkunst): 'Ik ben wel eens achterna gelopen door barpersoneel dat riep: "Ik krijg nog € 1,75 van u." Terwijl ik net voor een dampende volle zaal had staan spelen. Pure armoe. We zijn luidruchtig volk, ik weet het, maar we komen als het even kan een steengoede avond brengen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden