'Goed gebruik geluid voegt woongenot toe'

Architectuur en muziek zijn een twee-eenheid, vindt architect Machiel Spaan.Te weinig mensen horen dat...

Amsterdam In de winter is het soms wat koud in de oude Fordgarage aan de Amsterdamse Overtoom, waar het bureau is gevestigd van M3H-architecten. Maar mededirecteur Machiel Spaan(1966) moet er niet aan denken dat er dubbele ramen komen. ‘Dan zouden we het verkeer niet meer horen, en dus geen contact meer hebben met de stad.’

Pas als hij dat zegt, valt op dat de langsrijdende auto’s voor een inderdaad niet onprettig achtergrondgeluid zorgen. ‘Het is onderdeel van hoe je deze ruimte beleeft’, zegt Spaan, die ook hoofd architectuur is van de Amsterdamse Academie van Bouwkunst.

In die hoedanigheid is Spaan medeorganisator van het programma Music, Space & Architecture, waarin de relatie tussen architectuur, ruimte en muziek centraal staat. Het programma is georganiseerd samen met een aantal Amsterdamse instellingen, waaronder de stichting Noorderkerkconcerten en het architectuurcentrum Arcam.

‘Ik wil dat mijn studenten, leden van de beeldgeneratie, hun oogkleppen afzetten. Ik wil hen, en ook anderen, ervan bewust maken dat architectuur meer is dan een mooi plaatje’, zegt Spaan. ‘We zijn zo gespitst op goed kijken, dat we de andere zintuigen vergeten. Terwijl we die ook zouden moeten aanspreken. Ik wil mijn studenten ook vanuit een ander perspectief naar het vak laten kijken.

‘Nu is in de architectuur het uitschakelen van geluid vaak belangrijk. We maken dubbele ramen om het geluid van buiten uit te sluiten, waardoor we last krijgen van het geluid van de buren. Om dat tegen te gaan, maken we de muren weer dikker, terwijl dat constructietechnisch helemaal niet nodig is.’

Al veel langer interesseert Spaan zich voor de band tussen architectuur enerzijds en geluid en muziek anderzijds. Als particulier – zijn vrouw is componiste – maar ook als architect. Jaren geleden droeg hij studenten op een huis voor een blinde te ontwerpen. Toen al rijpte het idee om meer met het thema te doen.

‘Een goed gebruik van geluid kan veel toevoegen aan het woongenot. Ik kan er ontzettend genieten van het geluid van iets losliggende klinkertjes, als je daar overheen fietst. Waarom zou je het kleine geluksgevoel dat dat opwekt, niet proberen te bewerkstelligen in de architectuur?’

De relatie tussen architectuur en geluid, en met name muziek, wordt al veel langer onderzocht. Een beroemd voorbeeld is het Philipspaviljoen van Le Corbusier en Xenakis, dat hij bouwde voor de wereldtentoonstelling van 1958 in Brussel. In het futuristische gebouw kregen de bezoekers een speciaal voor dit doel geschreven elektronisch gedicht te zien en te horen. Het Poème Électronique, met muziek van Edgar Varèse, was in feite de eerste multimediashow. De Nederlandse architect Jan Hoogstad maakte maquettes op basis van muziekstukken, en ook andere architecten zochten met als voorbeeld muziek naar harmonie.

‘De parallellen liggen voor het oprapen’, zegt Spaan. ‘In beide disciplines construeer je een werk met materiaal, structuur, ritme, herhaling, toevalligheid. En zowel een architect als een componist is erg afhankelijk van anderen bij de uitvoering van wat zij bedacht hebben.’ In een van de oudste kerken van Amsterdam, de Noorderkerk, zullen speciaal voor die ruimte geschreven composities klinken, naaste werk van Stravinsky, Xenakis, Cage en Rijnvos; het Concertgebouw brengt enkele programma’s en in Arcam is vanaf 25 september een tentoonstelling te zien over muziek en ruimte.

In de Academie van Bouwkunst is donderdag de tweede van een reeks openbare lezingen. ‘We hebben ook de geluidskunstenaar en componist Jacob Kirkegaard uitgenodigd’, zegt Spaan. ‘Hij maakt duidelijk dat in elke ruimte geluid klinkt. Dat neemt hij op, steeds opnieuw over elkaar, totdat het zijn eigen resonantie krijgt. Zo wil hij de luisteraars ervan bewust maken dat geluid altijd aanwezig is.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden