Godsinstinct

Het nut van geloven

Is er na Harris, Dawkins en Hitchens, de heilloze drievuldigheid der goddelozen, nog nieuws van het atheïstenfront? Welzeker! Onlangs verscheen Het godsinstinct - Waarom mensen geloven van de in Noord-Ierland docerende Amerikaan Jesse Bering, waarin de waandenkbeelden van de laatste gelovigen vanuit evolutionair-psychologisch perspectief onder vuur worden genomen.

De harde waarheid die Bering zijn lezers voorhoudt, is dat goden 'adaptieve illusies' zijn, veroorzaakt door het evolutionair uitgekristalliseerde menselijke vermogen zich in anderen te verplaatsen - de zogeheten 'theory of mind' - dat zich ook op onzichtbare entiteiten als goden kan richten. Het eruit voortspruitende idee dat deze goden ons in de gaten houden, zadelt ons op met zoiets als een geweten.

Het godsinstinct zit vol inconsequenties. Bering stelt dat het voortbestaan van de goddelijke illusie dermate dienstig was voor onze genen, dat de natuur daarin reden zag om die illusie in onze hersenen te verankeren, waarmee hij zich schuldig maakt aan het teleologische denken dat hij wil ontmaskeren. Bovendien, hoe denkt hij lezers, wier religieuze gevoelens genetisch geconditioneerd zijn, met rationele argumenten te overtuigen?

Het merkwaardigste is nog dat Bering het 'godsinstinct' via de evolutionaire ontwikkeling wil verklaren. Religie is toch vooral een cultureel overdraagbaar fenomeen dat de sociale cohesie bevordert, met als bijkomend nut dat zij het individu troost kan bieden. Zij is een cultureel bepaald product van de menselijke verbeelding en als zodanig gelijkwaardig met kunst. Kwalijk wordt het pas als fictie de status van geobjectiveerde waarheid krijgt, met alle gevolgen vandien. Maar dat geldt ook voor Berings theorie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden