recensie theater

God is een moeder is een theatrale grabbelton ★★★☆☆

Sidar Toksöz (links), Marcus Azzini en Nazmiye Oral in God is een moeder. Beeld Sanne Peper

God is een moeder is ontroerend, relevant en sympathiek, maar de focus vervaagt.

‘Je bent het brandhout voor het vuur in de hel.’ ‘Ik wou dat ik een steen had gebaard in plaats van jou.’ Of: ‘Het is oké, we houden van je, het blijft ons geheimpje.’ Zomaar een greep uit de reacties van gelovige moeders op de coming-out van hun homoseksuele kind. In de voorstelling God is een moeder onderzoeken regisseur Marcus Azzini (dit keer als speler op toneel) en acteurs Nazmiye Oral en Sidar Toksöz het idee van onvoorwaardelijke moederliefde, daar waar een strenge religieuze overtuiging het accepteren van een andere seksuele voorkeur (ogenschijnlijk) onmogelijk maakt.

De makers voerden gesprekken met homoseksuele kinderen van islamitische, christelijke, hindoeïstische en joodse ouders. Dat levert aangrijpende anekdoten op, van de vrouw die nog elke dag met haar moeder bidt om genezing, tot de man die ervoor koos celibatair te leven. 

Deze verhalen knopen Azzini, Oral en Toksöz aan hun eigen biografie. Azzini past als katholieke homoseksueel uit Brazilië naadloos in het rijtje, bij Oral betrof de strijd met haar streng-islamitische moeder eerder een verlangen naar vrijheid en autonomie. 

Nazmiye Oral in 'God is een moeder'. Beeld Foto Sanne Peper

De Nederlands-Koerdische, ongelovige, heteroseksuele Toksöz is de grote uitzondering: zijn ouders aanvaarden hem volledig en steunen hem onvoorwaardelijk; in dit gezin geen spoor van conflict. Wel vertolkt Toksöz nog een vierde stem, die van Tofik Dibi, door passages voor te dragen uit diens autobiografie Djinn. Dat zijn indrukwekkende citaten en Toksöz is een charismatisch acteur. Toch kun je je afvragen waarom nu juist voor zijn bijdrage is gekozen, naast die van Azzini en Oral. Want door dit brede palet aan verhalen vervaagt de focus nogal.

Dat euvel is helaas typerend voor de hele voorstelling, ook al is die nog zo sympathiek, relevant en (soms) danig ontroerend. In een losse, associatieve montage ondervragen de spelers elkaar over hun levens en de rol van hun moeder. Was het vertrek van Azzini naar Europa een vlucht? Waarom praat Toksöz altijd alleen over zijn vader? En vertoont Oral richting haar zwakbegaafde broertje niet hetzelfde gedrag als waaronder zij leed? 

Hun verhalen worden afgewisseld met tekstflarden uit de interviews en interactie met de zaal. ‘Wie is hier religieus en gay?’ ‘Wie is er weleens uitgestoten?’ Vermoedelijk wordt dit gesprek interessanter naarmate zich in het publiek meer gelovigen bevinden dan op de première.

Gemiste kansen

Dit innemende, quasi-biografische mozaïektheater kent veel mooie momenten, maar ook gemiste kansen. 

De makers komen tot interessante inzichten, zoals hoe gelovige moeders klem komen te zitten tussen hun liefde voor hun kind en afwijzing door de gemeenschap. Ze richten het decor, een kaal, wit raamwerk van een woning, in met huizenhoge, schitterende foto’s van hun jonge, stralende moeders. Azzini’s moeder in haar bruidsjurk lijkt wel een prinses uit een andere tijd. 

De toon is warm, open, onderzoekend, verzoenend. Tegelijk wordt er in de opeenvolging van verhalen weliswaar veel aangestipt, maar weinig echt uitgediept. De pointe van de interviews is steeds dezelfde en die fragmenten, hoe aangrijpend ook, vormen op zeker moment een hinderlijke breuk met de verhalen van de spelers. Van hen had ik meer willen weten. 

In de prachtige voorstelling Niet meer zonder jou werd eerder al duidelijk hoe fel de strijd ooit was tussen Oral en haar moeder, maar voor de pijn van het conflict is in deze productie weinig plaats. Hoewel de materie hem zichtbaar aangrijpt, danst ook Azzini lichtvoetig om de echte confrontatie heen. Het moment dat hij zijn moeder in Brazilië live facetimet in de voorstelling, is ontroerend. Maar als hij uitspreekt haar te willen vergeven, rijst bij de toeschouwer toch de vraag: vergeven waarvoor?

Het lijkt erop dat de makers niet goed konden kiezen uit al het mooie materiaal dat ze hebben verzameld. Daardoor wordt steeds minder duidelijk welk verhaal hier nu eigenlijk wordt verteld. Het resultaat is van alles een beetje, hetgeen ten koste gaat van de impact. Het maakt God is een moeder tot een onderhoudende theatrale grabbelton met zo nu en dan een hartroerende trouvaille.

Marcus Azzini (links) en Sidar Toksöz in 'God is een moeder'. Beeld Foto Sanne Peper

God is een moeder

Theater

★★★☆☆

Door Toneelgroep Oostpool i.s.m Adelheid+Zina

11/1, Huis Oostpool, Arnhem, tournee t/m 20/3

De makers en hun moeders

Schrijver en actrice Nazmiye Oral maakte eerder samen met haar islamitische moeder Havva de aangrijpende voorstelling Niet meer zonder jou, waarin ze op toneel de confrontatie zoekt met Havva over haar rigide opvoedstijl en hun tumultueuze relatie. Drie jaar lang speelden ze samen deze voorstelling, in binnen- en buitenland – ze gingen er zelfs mee op tournee naar New York. Van hun liefdevolle confrontatie werd in 2018 door Mijke de Jong ook een documentaire gemaakt. Adelheid Roosen, die deze voorstelling regisseerde, en de eindregie deed van God is een moeder, maakte over haar moeder eerder de documentaire Mam (2010).   

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden