Boekrecensie Vaderliefde

Gloedvolle verhalen over een familie van net-niet ★★★★☆

P.F. Thomése dook in zijn familiegeschiedenis en schreef daar een boek over vol wonderlijke, gloedvolle verhalen. Vaderliefde is superieure non-fictie van een volbloed romanschrijver.

Beeld Prometheus

Als ouders allebei dood zijn, krijgt het kind, vaak zelf niet meer de jongste, ze weer helemaal terug. Eindelijk zijn ze als was in zijn handen. Dode ouders hebben weer alle leeftijden die ze ooit hadden, ze zeggen niks terug en ze lopen niet in de weg met hún versie van het verleden. Als de wees op leeftijd een schrijver is, dan kan hij eindelijk, zonder schaamte of kinderlijk schuldgevoel, losgaan over zijn jeugd en fantaseren over zijn afkomst. Dat is wat P.F. Thomése doet in Vaderliefde, het boek dat hij schreef nadat zijn moeder was overleden en hij de spullen in het ouderlijk huis doorzocht.

P.F. Thomése Beeld Tessa Posthuma de Boer

Nee, het boek heet niet Moederliefde. Met zijn moeder had de schrijver geen goede band. ‘Ik vond het best wel grof om, als je moeder net gestorven is, een boek te publiceren dat Vaderliefde heet. Maar het is niet anders. Ik ben een vaderskind’, zei Thomése daarover begin oktober in de Volkskrant.

Het was zijn vader die hem eindeloos verhalen vertelde en hem daarmee tot schrijver maakte. De vader gaf hem ook een voorbeeld in het verzaken. Hij weigerde te doen wat zijn milieu van hem eiste: jurist worden, een mooie baan krijgen, de familie-eer hooghouden. Het was een vader die het liefst thuis zat, bij zijn schelpenverzameling, bij zijn boeken, pijprokend en drinkend. In zijn jonge jaren verkeerde hij in artistieke kringen; hij bekende zijn zoon dat hij ook weleens iets schreef.

Vader en zoon

Niet dat de liefde tussen vader en zoon openlijk werd beleden. De zoon stelt zijn vader teleur; hij dreigt een al net zo’n mislukt genie te worden. ‘Op niemand kon hij zo kwaad worden als op mij, zijn eigen zoon. Het waren explosies van onmacht, want het liefst had hij mij verfrommeld als een kladblaadje: alles was fout, het moest allemaal over worden gedaan.’ Maar als de zoon zijn eerste recensie schrijft voor het Brabants Dagblad, waarin Harry Mulisch er flink van langs krijgt van de piepjonge criticus, is de vader trots. Kort daarna overlijdt hij.

Met zijn moeder, die wél oud werd, is de verhouding kil. ‘Lang heb ik gedacht dat ik haar haatte, totdat ik merkte dat ik niet wist wie ik zou moeten haten’ – een dodelijke typering. Hij tekent haar als een bange, kleurloze vrouw, bang voor armoede, gezichtsverlies, decorumverlies, bang voor emoties.

In dit boek gaat Thomése op grond van informatie uit familiepapieren en foto’s, en zijn eigen herinneringen op zoek naar geschiedenissen in de families van beide kanten, zijn eigen genetische en historische achterland.

Achter op het boek staat: ‘Tezamen vormen de ‘gemiste levens’ van zijn ouders en voorouders ongetwijfeld een familieroman.’ Laten we het toch gewoon non-fictie noemen. Superieure non-fictie, geschreven door een volbloed romanschrijver. Vaderliefde is een door en door literair boek over mensen die hebben bestaan, vol wonderlijke, gloedvol vertelde Thomése-verhalen. De anekdotes over kleurrijke, rare familieleden en voorvaderen boeien niet per se om hun inhoud, maar omdat Thomése zo voortreffelijk schrijft, met zijn scherpe typeringen, achteloze metaforen en terloopse grappen. De ‘ik’, een echt, springlevend mens, voorziet de verhalen van commentaar én een emotionele lading. Als Thomése dit boek verzonnen had, met ik-figuur en al, zou ik zeggen: laat maar.

Familie van net-niet

Thoméses goudmijn is een familie van net-niet, althans in zíjn versie. De adellijke afkomst waarop sommige familieleden zich laten voorstaan, is een verzinsel, het accent op de naam een snobistische toevoeging. Zijn beloftevolle vader, als gymnasiast een klein genie, faalt. Hij maakt zijn studie niet af, blijft lang bij zijn ouders wonen, wordt geen schrijver, maar geeft uiteindelijk leiding aan een drukkerij. Het gezin woont in een landhuis in Zaltbommel, maar dat is de bedrijfswoning die voor een zacht prijsje wordt gehuurd. De kinderen worden opgevoed in het besef dat ze anders zijn, boven burgerlijke waarden staan, maar tegelijk worden standsbesef en goede manieren erin geramd. Verwarrend en tegenstrijdig, een voedingsbodem voor het schrijverschap. De zoon, die net als zijn vader verzandde in universitaire studies, besloot het niet halfhartig aan te pakken en koos voor een leven als buitenstaander.

Al gravend in de papieren stuit de zoon op het heroïsche en traumatische verzetsverleden van zijn vader in de Tweede Wereldoorlog. Daarover had de man van de verhalen altijd gezwegen. Hij kon er niet over praten. Pas nu de zoon, zelf vader, ouder is dan zijn vader ooit is geworden, begrijpt hij hem. Postuum geeft hij zijn vader het verzwegen deel van zijn leven terug.

P.F. Thomése: Vaderliefde

Prometheus; 240 pagina’s; € 19,99.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden