Gezag met transparantie: nieuw gebouw Hoge Raad

Het nieuwe gebouw van de Hoge Raad in Den Haag moest intimiderend en publieksvriendelijk tegelijk zijn. KAAN Architecten koos voor een radicaal ontwerp.

Beeld Sebastian van Damme

Je moet weten wanneer je moet stoppen', zegt Vincent Panhuysen van KAAN Architecten over de schuurbehandeling van het vele natuursteen dat voor de nieuwbouw van de Hoge Raad aan het Korte Voorhout in Den Haag is gebruikt. 'Ga je te ver, dan gaat het materiaal glimmen; het krijgt een harde uitstraling.'

De grijze zandsteen waarmee de vloer, de balies en zitbanken in de centrale hal bekleed zijn, is lang genoeg geschuurd om krasbestendig te zijn, maar oogt mat en fluweelzacht. Je wilt het aanraken om jezelf ervan te verzekeren dat het geen stof is.

De 'zachte' steen verbeeldt treffend de paradox van de Hoge Raad, die na jaren van verspreid werken op verschillende locaties nu eindelijk in één pand is gevestigd. Gevraagd werd een gebouw (104 x 22 m, 27 m hoog) dat gezag uitstraalt. Het betreft tenslotte de hoogste rechtsprekende instantie in Nederland. Tegelijk moest het publieksvriendelijk en 'transparant' zijn, zoals het een moderne overheidsinstelling betaamt.

De 'pruik' is intimiderend

KAAN's antwoord is een tweeledig ontwerp. Het begrip transparantie is vertaald door uit de stenen sokkel met de openbare zittingszalen en foyer over de volle lengte een 'hap' te nemen en deze in te vullen met een verdiepingshoge glazen gevel, die de suggestie wekt dat de straat in het gebouw doorloopt. Op de sokkel is een glazen doos geplaatst, die indruk maakt door de strikte, ritmische gevelcompositie, en waarin zich de kantoren bevinden. Gezien vanaf het Malieveld is het vooral deze 'pruik', zoals de architect het noemt, die het strenge, ietwat intimiderende beeld van de Hoge Raad bepaalt.

Voor het gebouw staan de zes standbeelden van rechtsgeleerden die zijn meeverhuisd vanaf het oude hoofdgebouw. Hun pruiken waren, net als de toga, een middel om de rechter 'neutraal' te maken. Afkomst, kleding, haardracht - persoonlijke kenmerken mochten geen rol spelen in zijn oordeel en werden daarom weggewerkt.

Deze architectuur beoogt iets soortgelijks. Het ontwerp is functioneel opgezet: een administratief apparaat. Links zit het parket, waar de dossiers binnenkomen en adviezen worden geformuleerd. Rechts zetelen de raads-heren, die de uitspraak voorbereiden. In het midden vind je de kamers van de president en de procureur-generaal, herkenbaar aan de 'pukkel' in de achtergevel. De drie gebouwdelen, met elk een metershoge vide in het midden, onderscheiden zich door het gebruik van verschillende soorten marmer.

Niet saai

De spanningsfactor in 'rechtszaak-architectuur', waar alles volgens strikt protocol verloopt, is laag. Toch is dit gebouw niet saai. Dat komt door de radicaliteit waarmee KAAN is te werk gegaan, zoals bij de keuze om de glazen voorgevel zonder kolommen uit te voeren, wat de lange hal een spectaculaire ruimtelijkheid geeft.

Maar het is vooral de fijnzinnige omgang met licht en materiaal, zoals zichtbaar in het met eikenhout 'gevoerde' restaurant en de zittingszaal met een wand van lichtdoorlatend albast die de zakelijke omgeving zintuiglijke kwaliteit geeft. Weinig architecten weten steen in fluweel te veranderen.

Hoge Raad, 2012-2016
Architect: KAAN Architecten
Opdrachtgever: Rijksgebouwendienst
Adres: Korte Voorhout 8, Den Haag
Bouwkosten: 59 miljoen euro

KAAN Architecten

KAAN Architecten werd in 2014 opgericht door Kees Kaan, met zijn partners Vincent Panhuysen en Dikkie Scipio. Kaan richtte eerder in 1987 Claus en Kaan Architecten op, een bureau dat uitgroeide tot een van de bekendste Nederlandse bureaus. Het werd begin 2014 opgeheven. Het ontwierp het masterplan van de nieuwe stadswijk IJburg in Amsterdam en hield hier ook kantoor in een zelf ontworpen gebouw. Claus en Kaan ontwierpen onder meer het Mövenpick Hotel in Amsterdam, het Nationaal Militair Museum in Soesterberg en de renovatie van het Amsterdamse stadsarchief.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden