in beeld expositie Deana Lawson

Gewone mensen in gewone huizen, maar kijk eens wat een rijkdom fotograaf Deana Lawson erin legt

Ze zoekt haar modellen op straat en kiest ook de decors dicht bij huis. De Amerikaanse fotograaf Deana Lawson laat mensen in een soms penibele ­financiële positie nu eens niet zien als slachtoffers.

Barbara and Mother (2017). Beeld Deana Lawson

Wat zag je het eerst? Waaraan bleef je oog haken? De lachende, ietwat schalkse blik van de dochter? De trotse, uitdagende blik van de moeder? Hun houding, als volleerde modellen, met de hand op de gedraaide heup?

Of werd je afgeleid door die gele vlek op links: een stukje muur slordig afgedekt met gele ducttape. En dwaalde je blik daarna naar die lampenkap ingepakt in plastic; de kunststof bloemen, één met het prijskaartje er nog aan; en die verzameling relikwieën op tafel: haarstylingproducten naast een bijbel en een ingelijste diploma.

Had je die prothese überhaupt al opgemerkt?

In de portretten van de Amerikaanse fotograaf Deana Lawson (40) neemt het interieur met al zijn veelzeggende details bijna net zo’n grote rol in als de modellen die erin poseren: zwarte mannen en vrouwen, die zelfbewust een blik in de camera werpen.

Ja, het meubilair is versleten, het behang bladdert van de muur, op de vloer slingeren stapels ouderwetse ­videobanden of stapels wasgoed, en van alles, werkelijk van alles is vastgeplakt met ducttape: vitrages, stopcontacten, stukken muur. Maar te midden van dat alles figureren Lawsons ­modellen ‘als ontheemde koningen en koninginnen van de diaspora’, zoals ze zelf eens zei. ‘Als overlevenden van een geschiedenis van slavernij en ­kolonisatie te midden van de scherven van verdwenen rijken’: ‘Er is iets moois en krachtigs dat niet is weggenomen.’

Sons of Cush (2016). Beeld Deana Lawson

In Huis Marseille in Amsterdam, waar de eerste grote ­solotentoonstelling van Lawsons werk in Europa te zien is, hangen ze als leden van een samengestelde familie: de onaards mooie Eternity, die in een volledig paarse ruimte, geflankeerd door een bloemenfauteuil en een driehoekige warmtekachel, in glinsterende lingerie als een van de gratiën uit een renaissanceschilderij poseert. Of de jongeman die in Sons of Cush (2016) met een even strijdvaardige als liefdevolle blik zijn pasgeboren dochter als een wapenschild omhooghoudt.

Ring bearer (2016). Beeld Deana Lawson

Toch is het geen familie, het zijn zelfs geen bekenden van Lawson. De fotograaf (zelf ook Afro-Amerikaans) zoekt haar modellen in haar woonplaats Brooklyn, in Louisiana, in Ethiopië of Congo. Op straat, in de metro, achter de toonbank van fastfoodketens, in goedkope dollarshops – daar waar ze mensen uit de lagere arbeidersklasse denkt te kunnen vinden; het milieu waar Lawson (opgegroeid in Rochester, familieleden werkten daar in de Kodak-fabriek) zelf uit komt. Ze vraagt hen of ze willen poseren in hun eigen huis. En zet vervolgens huiselijke taferelen in scène die ze zich herinnert uit haar eigen jeugd of omgeving. Lawson bepaalt de pose, de kleding, de gelakte nagels. Ze voegt wat meubels toe, hangt een extra poster op.

Het resultaat zijn foto’s die intiem zijn als familieportretten, maar daarvoor vaak ook net te vervreemdend ogen. Haar modellen poseren vaak naakt of halfnaakt, refererend aan klassieke of Egyptische godinnen. De huiselijke omstandigheden – van de onopgemaakte bedden tot het versleten bankstel ­– worden niet verdoezeld. Maar zwarte mensen worden nu eens niet als slachtoffers, sociaal probleem of als exotisch neergezet. In Lawsons ogen zijn het ‘goddelijke wezens’.

Brother and Sister (2017). Beeld Deana Lawson

Of, zoals de Britse schrijfster Zadie Smith in een mooi, helder essay over Lawson schrijft: ‘Buiten een portret van Lawson heb je misschien drie baantjes, probeer je je hoofd boven water te houden, en worstel je. Maar binnen haar kader ben je prachtig, heersend, ongebroken, standvastig.’

Zoals Barbara and Mother (2017). Of de jongen in Sons of Cush (2016). Veerkrachtige strijders. Trotse koning en ­koninginnen. In het bezit van ducttape.

Deana Lawson in Huis Marseille: 8 juni 2019 – 1 september 2019.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden