Geven om te krijgen, leven en laten leven

Voor wat hoort wat. Oftewel: als ik iets voor jou doe, doe jij iets voor mij. Do ut des is het principe dat in veel samenlevingen als smeermiddel werkt....

God speelde daarbij als onzichtbare derde de hoofdrol. Zijn beslissingen over zaken van leven en dood konden niet worden gekocht, maar Hij had op aarde zijn bemiddelaars: monniken, priesters en heiligen. Met giften werden hun gebeden, hun voorspraak en hun ingrijpen verkregen.

Land, gebouwen, kostbaarheden en zelfs kinderen werden met het nodige ceremonieel aan kerken en kloosters geschonken, in ruil voor wat genoemd werd het ‘maken van herinnering’: memoriam facere. ‘Als ik de weg van alle vlees ben gegaan, moeten de monniken ieder jaar op mijn sterfdag een plechtige herdenking houden, met waken, gebeden, missen en psalmen’, schrijft abt Folcmar als hij zijn bezittingen nalaat aan de abdij van Stavelot.

Wie iets te geven had, gaf het aan een kerk of klooster, zodat zijn goede naam bewaard werd en, voorzover mogelijk, zijn zielerust verzekerd was. Heiligen werden aangeroepen om bij conflicten de tegenpartij te treffen met ziekte en ongeluk – in ruil daarvoor kregen zij gebeden, verering en een beschermde rustplaats voor hun gebeente.

Historicus Arnoud-Jan Bijsterveld bracht in Do ut des een reeks artikelen bij elkaar die hij de afgelopen tien jaar publiceerde over ‘geven om te krijgen’. Zoals hij in zijn inleiding schrijft is het begrip wederkerigheid eerder dan do ut des het thema van deze verzameling.

Maar ondanks dat overkoepelende thema is het boek geen eenheid geworden. Informatie wordt vaak letterlijk herhaald, en over grotere lijnen blijft de lezer lang in het ongewisse. Maar het bevat een bewonderenswaardige hoeveelheid materiaal, waaruit blijkt dat ook voor middeleeuwers het adagium gold: leven en laten leven.Clara Strijbosch

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden