Gevangen in sterke beelden

Fotoboek over gevangenisleven

Fotograaf Jan Banning dringt in vier landen in vier continenten diep door in de gesloten bastions die gerechtshoven en gevangenissen doorgaans vormen.

Foto Jan Banning

Zeven jaar na zijn fameuze project Bureaucratics komt fotograaf Jan Banning met een boek dat daarmee in aanpak en ambitie wedijvert. Banning bereisde voor het eerste, onder meer bij World Press Photo onderscheiden project de wereld om het verschijnsel bureaucratie in al zijn dikwijls dorre, soms lachwekkende uitzichtloosheid te portretteren - ambtenaren met formulier en stempel als machtigste wapens, omgeven door Manhattaneske stapels vergeelde paperassen. Nu heeft hij in een aantal landen de wereld van straf en boete aan een fotografisch onderzoek onderworpen. Law & Order, The World of Criminal Justice, heet zijn nieuwe boek, dat een schoolse en saaie vormgeving ten spijt het bekijken verdient om de rijke antropologische waarde van de foto's.

Vier continenten

Hoe manifesteren justitie en de rechterlijke macht zich in Oeganda, Frankrijk, Colombia en de Amerikaanse staat Georgia - de vier landen in vier continenten waartoe Banning zich heeft beperkt? En hoe leven de veroordeelden in gevangenissen waar de muren kaal zijn, de bevolkingsdichtheid hoog, de privacy gering en de verveling schijnbaar eindeloos?

Banning drong diep door in de gesloten bastions die gerechtshoven en gevangenissen doorgaans vormen en trof er de uitersten die je dan kunt verwachten: het statige formalisme van rechters met pruik en toga in de voormalige Britse kolonie Oeganda, de voor het oog van de camera geduldige bewakers, een ruige (desalniettemin vriendelijk ogende) Colombiaanse gedetineerde, van top tot teen getatoeeerd, de angstwekkende anonimiteit van isoleercellen in Georgia (If closed, Requires 15 min. Check, staat op de deuren) en talrijke aandoenlijke pogingen van een cel iets huiselijks te maken.

Gifgroen kunstgras

Het regime in Oeganda lijkt het meest ontspannen, met gevangenen die gezamenlijk biologieles volgen, of business statistics op universitair niveau. Hun gele uniforms lichten vrolijk op, maar de opgewektheid is goeddeels schijn. Want de Oegandese gevangenissen zijn vaak ernstig overbevolkt. En de leraar biologie blijkt een terdoodveroordeelde, net als een flink aantal leerlingen herkenbaar aan zijn witte uniform. Lichtelijk absurd is de foto van een gevangenis in het Noord-Franse Lille, waar een gedetineerde ligt te zonnen op gifgroen kunstgras, omzoomd door een betonwand van zeker 7 meter hoog. Ook zinsbegoochelend: de vrouwen in uniform en de lage struikjes die gelig oplichten in het zachte zonlicht boven een vrouwengevangenis in Oeganda.

Al met al schetst Law & Order een intrigerend beeld van het gevangenisleven, met een aantal sterke beelden die samen evenwel geen groots geheel vormen. Het ritme is rommelig, waarbij de lezer bij het omslaan van de pagina's telkens van Afrikaanse naar Zuid-Amerikaanse en westerse sferen wordt gedirigeerd. Het is duidelijk dat Banning heeft gekozen voor een thematische opbouw (eerst de paleizen van justitie, dan de politiebureaus, officieren van justitie in hun kantoor, rechtszalen tijdens een zitting, de gevangenispoorten en uiteindelijk het leven daar achter), waar een geografische rangschikking zou helpen om je - hoe paradoxaal ook - thuis te voelen in oorden waar je nooit hoopt te hoeven vertoeven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.