Getrouwd met een dwangneurose

‘Ik ben geestelijk ziek geweest, weet je.’ De verloofde van Elaine Bass, Gerald, maakt deze opmerking bijna achteloos, terwijl ze samen staan te wachten op de trein....

Het klinkt beangstigend. Gerald is in de ogen van Elaine mooi, charmant, verstandig, een man van de wereld en een geweldige minnaar. Hoe gek kan hij zijn?

In A Secret Madness beschrijft de inmiddels 83-jarige Elaine Bass het bizarre spektakel waarin haar huwelijk in dertien jaar tijd ontaardt. Het boek behoort tot wat in Engeland wel misery memoirs genoemd worden: autobiografische beschrijvingen van doorstaan leed. Het leed dat Bass doorstaan heeft is dat van een huwelijk dat volledig in het teken komt te staan van een steeds verder uit de hand lopende dwangstoornis.

De dwang bestaat aanvankelijk vooral uit het moeten onthouden van feitjes, namen, opmerkingen. Paniek slaat toe als Gerald zich iets niet herinnert. Met behulp van de zorgvuldig door de jaren heen bewaarde kranten, een hem overal vergezellend stapeltje woordenboeken en aantekeningenschriftjes probeert hij de leemtes te vullen.

Als hij uiteindelijk de hel waarin hij leeft aan zijn vrouw probeert uit te leggen, accepteert hij een tijdlang haar hulp. Werken doet hij dan al niet meer, het kind dat ze krijgen merkt hij nauwelijks op en wat er ooit aan liefde was is tot op de laatste druppel weggevloeid. Zijn hel wordt meer en meer ook haar hel.

Bass, die op hoge leeftijd een schrijfcursus volgde, legde haar ervaringen vast op aanraden van de auteur Fay Weldon. Dat was goede raad. Fraai en indringend beschrijft ze hoe de tentakels van Geralds gekte zich tot aan het kleinste detail van hun bestaan vastgrijpen.

Wat het boek boeiend maakt is echter niet zozeer de beschrijving van de waanzin, als wel de impliciet beschreven patstelling waarin een vrouw van een gekke man in de vijftiger jaren belandde: de schaamte, het onbegrip van de omgeving, de vanzelfsprekendheid waarmee een vrouw haar leven in dienst stelt van haar man. Wat moet ze alleen op de wereld met een kind dat – erfelijk belast door de vader – een hoop aandacht vraagt?

Pas als Gerald in een vlaag van razernij haar een mes op de keel zet, beseft ze dat het echt over is. Een vriendin wijst haar op tijdschriftadvertenties waarin weduwnaars iemand zoeken die de zorg voor hun kinderen kan overnemen. Advertenties die de mogelijkheid van een huwelijk openhouden

Bass grijpt deze uitweg met beide handen aan. Ze schrijft net zo lang brieven tot ze de onveilige veiligheid van haar ramphuwelijk kan inwisselen voor de ongewisse veiligheid van een volgende verbintenis.

Ranne Hovius

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden