Getekende brieven van Peter Vos, waren traktatie voor vrienden

Kleine kunstwerkjes zijn het, de rijk geïllustreerde brieven die tekenaar Peter Vos verstuurde en die nu postuum zijn uitgegeven.

Geïllustreerde brieven van Peter Vos.

Nooit in zijn leven heeft hij een schrijfmachine aangeraakt, laat staan een computer. Best knap voor iemand die in 2010 (op 75-jarige leeftijd) overleed. Geschreven heeft tekenaar/illustrator Peter Vos - bekend van zijn boekomslagen, zijn illustraties voor Vrij Nederland en het Beestenkwartet dat nog in vele huiskamers moet rondzwerven - desondanks als een bezetene. Met pen en inkt, in bijzondere brieven die hij zijn leven lang verstuurde aan vrienden en kennissen.

Vos gold als 'onzakelijk' kunstenaar. Een gul mens; soms trakteerde hij zijn naasten op zelfgemaakte boekjes in een oplage van 1. Wie zo'n rijkelijk geïllustreerde brief van hem ontving moet zich de koning te rijk hebben gevoeld. Meer dan 1600 ervan (jeugdvriend Louis Andriessen had er alleen al 60) zijn dan ook bewaard gebleven, en nu te boek gesteld in het kloeke werk Peter Vos - Getekende brieven, samengesteld door kunsthistorici Jan Piet Filedt Kok en Eddy de Jongh.

Peter Vos
Getekende brieven
Rubinstein; 264 pagina's; euro 49,50.

Het zijn kleine kunstwerkjes. Hoewel alleen bedoeld voor de geadresseerde, zijn het ook museumstukken. Letterlijk, want het boek is tevens de catalogus bij twee kleine maar fijne tentoonstellingen. Een fors aantal brieven is tot 21 mei te aanschouwen in het Gemeentemuseum in Den Haag, waar de verzamelde post en prenten uit de vroege periode van Vos bijna tastbaar in vitrines liggen. Ook het Nederlands Instituut voor Kunstgeschiedenis RKD exposeert tijdelijk enkele brieven en kaarten.

'Uitvouwbrieven'

Samen zijn ze een lust voor het oog. Een ode aan de kunstenaar en een vergeten genre. Alleen al dat sierlijke, regelmatige handschrift met ronde letters, perfect uitgevuld over de regels. Alsof Vos vooraf al precies wist hoe lang hij zou schrijven. Soms vormde de tekst zelf een figuur of een tekening.

In zijn brieven wemelt het van de schijnbaar achteloze illustraties, tussen de tekst door. Je zou er maar een krijgen. Zo'n brief met twee biljartende mussen aan Renate Rubinstein, een 'broodje kamperfoelie' aan zijn vroegere tekenleraar, Otto B. de Kat. Het zijn vaak haarfijn gedetailleerde miniatuurtjes, zoals hij die ook als zelfstandig werk maakte. Veel symbolisch bedoelde vogels, maar ook mythische figuren of simpele schetsjes van een landschap.

Talrijk zijn ook zijn 'uitvouwbrieven', plaksels vol verrassingen. Op de enveloppe tekende hij soms een fantasie-postzegel - de post kwam gewoon aan. Er moet dagen werk in zulke brieven hebben gezeten; in de collectie zitten er zelfs die nooit zijn verstuurd.

Geïllustreerde brieven van Peter Vos.

Persoonlijk aangesproken

Dat Vos ook schrijver was, blijkt uit zijn barokke anekdotes, overpeinzingen en alledaagse mededelingen. Soms humoristisch, soms ontroerend, zoals de berichten aan zijn zoon Sander of zijn vrouw Saïda. Een verjaardagskaartje: 'Liefste, Hoeveel eigenschappen zou een mens hebben? Wel meer dan honderd, denk je niet? Die vormen een kartelrand aan zijn geest, en als hij zich bij een ander mens wil neerleggen, moeten die randen in elkaar passen alsof een in tweeën gescheurd papiertje weer heel wordt. Vandaar, dat het zo weinig voorkomt en vandaar, dat we onze handen dicht moeten knijpen (ook die passen goed in elkaar).'

Uiteraard gaat ook die tekst gepaard met illustraties van de meester: twee lezende uilen, voorstudies voor een ex libris voor Saïda: ('Schil en doos. Dat je niet denkt dat het vanzelf gaat.')

In de wat al te plechtstatige inleiding meldt Eddy de Jongh dat veel brieven fungeerden als vliegwiel. Ze moesten de kunstenaar ('Geen dag zonder lijn') op gang helpen en bevrijden uit zijn 'verstening', doorgaans voortvloeiend uit drank of juist tijdelijke geheelonthouding. Daarin schuilt precies het excuus voor de buitenstaander om zich onbeschroomd te wagen op dit privé-domein van schrijver en ontvanger: bijeengebracht bieden de brieven een kijk op een heel kunstenaarschap. Niet alleen de geadresseerde, maar ook de beschouwer voelt zich persoonlijk aangesproken. Dichter bij Peter Vos kun je niet komen.

Geïllustreerde brieven van Peter Vos.Beeld RV

Lees ook: Witteman heeft iets gelezen

Sylvia Witteman bladert door Peter Vos' Getekende brieven. 'Wat een mazzel had je als je met die man bevriend was!'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden