Getallen tegen dichtersbloed

Haar vader, de Engelse dichter Lord Byron (1788-1824), was zoiets als Mick Jagger nu: hij kon geen stap in het openbaar verzetten zonder samenscholingen te veroorzaken....

Zozeer kon Byron verleiden en vervoeren, dat zelfs Ada's moeder, de anders zo ijzig rationele Annabella Milbanke, een vaardig amateurwiskundige, voor hem viel. En hij voor haar, zijn volstrekte tegenpool. Nieuwjaarsdag 1815 trouwden ze, de dichter en - zoals hij schreef - zijn Prinses van de Parallellogrammen.

Begin december werd hun dochtertje Augusta geboren, Ada. Het kind was vernoemd naar Byrons halfzus, met wie hij een nauwelijks verhulde liefdesrelatie onderhield.

Ada zal haar vader nooit kennen. Ze is nog geen maand oud, als de onstuimige superdichter de benen neemt uit het verstikkende gezinsleven en uiteindelijk vertrekt naar het Europese vasteland, waar hij tien jaar later ook zal sterven. Pas rond haar twintigste stuurt haar moeder aan Ada het beroemde portret van Byron met Albanese tulband van Thomas Phillips, als veelzeggend signaal over haar beroemde afkomst. Tot dan is er nooit een woord over gerept.

Maar dat betekent, aldus schrijver en programmamaker Woolley, niet dat Byron geen doorslaggevende rol in Ada's opvoeding speelde. Integendeel, Annabella was er alles aan gelegen om Byrons verdoemde dichtersbloed, dat volgens haar slechts tot impulsiviteit en onbezonnenheid kon leiden, geen enkele kans te geven. Ada leerde wiskunde, logica en talen als weinig meisjes van haar tijd. En dat zou zijn vruchten afwerpen.

In 1834, na een jeugd vol ziekten en zenuwzwaktes, maakt ze kennis met Charles Babbage, een in die dagen gevierd uitvinder en ingenieur in Londen. Babbage is volledig in de ban van mechanisering en toont op een van zijn geleerde soirees een apparaat waarmee berekeningen kunnen worden uitgevoerd: de differential machine. Het apparaat is geïnspireerd op de dan gangbare praktijk om ingewikkelde rekenvraagstukken uit de ingenieurswereld uit te voeren met behulp van ongeschoolde assistenten die op regie talloze simpele berekeningen na elkaar uitvoerden.

Ada begon een correspondentie met Babbage over de machine en kreeg uiteindelijk de opdracht een Italiaans artikel over de werking van zijn rekenmachines te vertalen in het Engels. Die taak legde de grondslag voor Lovelace's faam.

Ada vertaalt nauwelijks, maar schrijft een serie eigen verhandelingen over mechanisch rekenen. Daarbij gebruikt ze voor het eerst het idee om dezelfde machine uiteenlopende berekeningen te laten doen, door er steeds een ander scenario in te brengen. Ze schrijft het eerste 'programma', in feite een lijst van simpele bewerkingen, voor het traceren van zogeheten Bernouilli-getallen.

Elkaar wederzijds stimulerend ontwierpen Babbage en Lovelace uiteindelijk ook een zogeheten analytical machine, een mechanische, programmeerbare rekenmachine. Maar ze waren hun tijd te ver vooruit. Geen van beiden zou het ding ooit zien werken. Pas in 1991 bouwde het Science Museum in Londen een volledig exemplaar, dat het inderdaad deed.

Behalve een markante vrouw in de geschiedenis van de techniek, is Ada Lovelace voor Woolley ook de personificatie van het einde van de Romantiek. Vrijwel letterlijk, is zijn ondertoon, is ze het product van de strijd tussen haar vaders nadruk op gevoel en haar moeders kille rationaliteit, die nog haast in de Verlichting wortelde. Uit de botsing ontstond een nieuwe tijd waarin machines en natuurwetten de wereld vormgeven, net als Ada.

Het lijkt allemaal wat te hoogdravend voor het materiaal dat Woolley aandraagt. Lady Lovelock, lijkt een soberder en zinniger conclusie, was gewoon een briljant kind van haar tijd, dat toevallig of niet, haar historische sporen heeft nagelaten.

Woolley's strikt chronologische opbouw van deze monumentale en goedgeschreven biografie, maakt dat Ada, de hoofdpersoon, pas tegen de helft van het boek echt goed tot leven komt. Daarvoor komt de lezer haast tot vervelens toe te weten wat voor een briljante hond Byron eigenlijk was, hoe hij en Annabella Milbanke elkaar huns ondanks verkozen en hoe dat alles tot eindeloos geruzie, geroddel en geklep leidde.

Dat alles krijgt pas in de tweede helft van het boek betekenis, als blijkt dat Ada's strikt rationele opvoeding vooral was bedoeld om haar zoveel melodrama te besparen. Wat misschien niet eens zo'n gekke gedachte was, gezien Ada's algehele hysterie en haar romantische uitstapjes in het mesmerisme - een voorloper van de hypnose - en de schedelmeetkunde.

Woolley maakt in The Bride of Science vooral vakkundig korte metten met de haast onvermijdelijke mythevorming rond Ada Byron King, Countess of Lovelace. Dat was hoog tijd.

Nog steeds geldt Ada Lovelace in menig feministisch geschrift als de eigenlijke grondlegger van de huidige computermaatschappij, een superieure geest die recht tegen de tijdgeest in haar stempel drukte. Wie op Internet zoekt, komt tal van virtuele altaartjes in die sfeer tegen.

Volgens Woolley is uitgerekend het Amerikaanse ministerie van Defensie daarvoor verantwoordelijk. Begin jaren tachtig kwam daar een nieuwe programmeertaal voor militaire doeleinden in gebruik, die ADA werd gedoopt, ter ere van 'de eerste programmeur in de geschiedenis: Lady Ada Lovelace'. Dat Lovelace welbeschouwd een idee van Babbage uitwerkte, doet er in public relations even niet zo toe.

Ada, die in 1852 al op 36-jarige leeftijd als moeder van drie kinderen stierf aan kanker, was geen feministische held. Het lot van haar sekse kon haar niet boeien. Wel was ze - tegen de Victoriaanse mores in - een vrouw met een geest om rekening mee te houden. Omdat ze die nu eenmaal bezat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden