Review

Gestel is een alleskunner

 

Liggend naakt (op de rug gezien), 1911, gouache en pastel op papier.Beeld Gestel

Die lijnen van Gestel (1881-1941). Die snelle, swingende, soms licht hoekige, maar altijd levendige en trefzekere lijnen. Kijken naar die lijnen is een groot genot. Er spreekt ervaring uit, beeldend talent, een goeie tekenhand, gevoel voor verhoudingen, schaal, intuïtie en bravoure. Een lekkere lijn is een van Gestels kwaliteiten. Gevoeligheid voor kleur en onuitputtelijke nieuwsgierigheid behoren tot de andere.

Het grootste vooroorlogse talent

Met deze Gestel is iets raars aan de hand. Hij was een vriend van Mondriaan, Sluijters, Nescio, Permeke, maar is slechts bekend bij een bescheiden aantal kunstenaars en liefhebbers. Dat lag niet aan zijn reikwijdte. Gestel doorliep alle mode-stijlen van het moment - luminisme, kubisme, een knoestig Vlaams expressionisme - zonder zich ergens op vast te pinnen en het frappante was: hij kon overal mee uit de voeten. Hij was zo'n zeldzame alleskunner. Misschien wel het grootste vooroorlogse talent.

Nu krijgen alleskunners niet altijd de waardering die ze verdienen. Kunstgeschiedenis vraagt om duidelijke verhalen, om figuren uit één stuk, kunstenaars die 'ergens voor staan' zoals dat heet. Gestel verwerd tot zo'n kunstenaar die je in musea soms ziet in vaste opstellingen waarna je denkt: verrek, van hem zou ik een grote tentoonstelling willen zien. Een gevalletje veronachtzaamd. Singer Laren brengt nu zijn eerste overzicht in twintig jaar.

Gestel had beroemde vrienden. Hij was een decorateurszoon uit Woerden die in Amsterdam aan de Rijksakademie studeerde en er vaak met Sluijters op uit trok; uiteindelijk belandde hij in een atelier op de Tweede Jan Steenstraat, Boulevard Jean Brique heet die bij Nescio. Er zijn foto's van. Op eentje zie je Gestel (met kunstig opgedraaid snorretje) tokkelen op een mandoline, omringd door jongens in kostuum bij een kolenkacheltje: de Amsterdamse bohème. Zij doopten Leendert om tot Leo - naar Da Vinci - en dat was geen overdreven lof: van al Gestels talenten was dat om te tekenen het grootst. Gestel verdiende aan karikaturen en aan serieuzere reportages, zoals zijn journalistieke reeks over Belgische vluchtelingen voor de Eerste Wereldoorlog in Roosendaal.

De rel Gestel

Dit is een klassieker: in 1911 organiseerde Conrad Kickert een tentoonstelling van de Moderne Kunstkring en haalde daarbij de hele hippe jonge meute uit Parijs naar Amsterdam. Het waren echter niet de Picasso's en Légers die voor opschudding zorgden, maar het werk van twee jonge Hollanders: Sluijters en Gestel. Van beiden werden twee naakten verwijderd vanwege 'onzedelijkheid', een episode waaraan Nescio later nog zou refereren in Titaantjes: 'Hoyer had kolossaal geboft. Ze hadden de ouwe stomme streek uitgehaald een naaktfiguur van hem te weigeren.'

Een buitenkansje

In de catalogus bij de expositie wordt dit alles beschreven, secuur, prima gedocumenteerd, maar een tikje tam, naar mijn smaak. Weinig is gedaan om de schilder tot leven te wekken. Op de tentoonstelling is het daarentegen alles leven wat de klok slaat.

Ik stond het langst voor de vrouwenportretten. Hij maakte naakten, geklede vrouwen, dames in interieurs, tuttend voor de spiegel, deftige tantes met parelkettingen, maar ook de grofstoffelijke types die je van de Vlaamse expressionisten kent; er hangen ook twee aantrekkelijke meisjeshalzen. Het is slechts een deel; in 1929 brandde Gestels atelier af en gingen vierhonderd werken verloren. Liggend naakt, misschien wel het mooiste stuk hier, bleef gelukkig gespaard.

Het is een gouache met pastel van Gestels vrouw, gezien op de rug tegen een monochrome achtergrond van rood en groen; met wit krijt is er tekening in de rug en voetzolen aangebracht, een wit-blauwe lijn accentueert de contour. Zo'n pronte vrouwenbil is altijd fijn, maar zoals Gestel het neerzet, is het feest: een evocatie van subtiele veranderingen in huid, botstructuur, tegen elkaar in draaiende lichaamsdelen, fris en krachtig. Singer-directeur Jan Rudolph de Lorm zag een eerdere versie van het werk in het Kröller-Müller en besloot tot een Gestel-tentoonstelling. Deze gouache hangt voor het eerst in een museum.

Er hangen meer ongeziene werken op deze ruim opgezette en prachtig ingerichte tentoonstelling, net zoals er veel bruiklenen hangen die normaal gesproken het depot niet verlaten. Een zeldzaam buitenkansje. Ga liften als u moet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden