Gesmeerd coming of age-verhaal dat beklijft

Psychologisch drama over ethiek en causaliteit

Het idee is even luguber als fascinerend: mensen proberen te kruisen met apen. De Russische wetenschapper Ilya Ivanov probeerde het daadwerkelijk, in de jaren twintig van de vorige eeuw. Hij insemineerde chimpansees met menselijk sperma en had vergevorderde plannen een vrouw met apensperma te bevruchten. Voor een fictieschrijver als Hanna Bervoets (1984), die al eerder schreef over bizarre experimenten in Alles wat er was (2013) en Efter (2014), een gegeven om van te watertanden. In haar nieuwste roman Ivanov gebruikt ze het als uitgangspunt voor gewichtiger thema's: ethiek en causaliteit.

Verwrongen relatie

Hoofdpersoon Felix van der Elsken draagt al jarenlang een knagend geheim met zich mee omtrent een ingrijpende gebeurtenis uit zijn studententijd in New York. Eenzaam en onzeker raakt hij daar in de ban van een jonge wetenschapper: Helena Frank. Ze doet een enigszins schimmig onderzoek naar de oorsprong van het hiv-virus, geïnspireerd door de proeven van Ivanov.

Als Felix Helena vraagt of ze hiermee geen ethische grens overschrijdt, antwoordt ze: 'Morele normen van nu zijn de fundamentalistische geloofsovertuigingen van ooit. Wie niet in God gelooft zou ook ethiek moeten afwijzen, want net als religie is moraal zand in de wielen van de vooruitgang, ethiek het tegendeel van progressie.' Felix weet zich niet te verweren. De relatie tussen hem en Helena raakt gaandeweg steeds meer verwrongen en hij laat zich meer bij het experiment betrekken dan hij voor zichzelf kan goedpraten.

Achteraf probeert Felix wanhopig te herleiden hoe het allemaal zo ver heeft kunnen komen. Vanaf welk punt kon hij niet meer terug? Welke gebeurtenissen leidden tot dat ene, alles bepalende moment? Of zijn 'de dingen altijd al begonnen wanneer ze beginnen', 'het resultaat van een reeks eerdere gebeurtenissen, toevalligheden en keuzes'?

Pretentieloos

Nieuw zijn de vraagstukken over ethiek en oorzaak en gevolg niet, maar er pretentieloos over schrijven is geen gemakkelijke opgave. Bervoets slaagt erin omdat ze ook gewoon een spannend verhaal vertelt, waarin ze hier en daar een filosofisch proefballonnetje oplaat ('Is zoeken naar wie we zijn niet gewoon zoeken naar een passende pose?'), losjes afgewisseld met columnachtige observaties ('Een vrouw met een telefoon in haar nek, haar hoofd scheef zodat de hoorn niet van haar schouder zou glijden; dacht je de telefoon weg dan zat daar een gebochelde.).

Het resultaat is een gesmeerd coming of age-verhaal dat beklijft als een gedegen psychologisch drama. Bervoets verheft een smakelijk broodje aap tot een roman waar je nog lang op kunt kauwen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.