Gerechtsgebouw zonder greintje machtsvertoon

Het nieuwe Gerechtsgebouw van Antwerpen is al van grote afstand zichtbaar. Het staat aan de zuidpunt van de Leien - de brede boulevard die sinds het einde van de 19de eeuw het oude stadshart omringt....

Het Justitiepaleis - zoals Antwerpenaren hun Gerechtsgebouwsteevast noemen - is een ontwerp van Richard Rogers (1933),wereldberoemd sinds hij met Renzo Piano (1937) in Parijs hetCentre Pompidou (1977) ontwierp. Inmiddels heeft hij een grootbureau in Londen, Richard Rogers Partnership, dat evenwel nogsteeds de idealen van hun oprichter voortzet. Zoals dat Parijsebouwwerk toentertijd een ongekende vernieuwing voor het instituut'museum' betekende, zo breekt deze Antwerpse schepping drastischmet alles wat men normaliter van een gerechtsgebouw verwacht. Eris geen greintje machtsvertoon of gestileerd gezag te vinden.Maar evenmin heeft het, zoals in Nederland bij rechtbankengebruikelijk is, de anonimiteit van een gewoon kantoorgebouw.

Het Gerechtsgebouw geeft Antwerpen veeleer wat ooit het CentrePompidou Parijs bracht: een transparant publieksgebouw, dat ooknog eens de openbare ruimte in de stad verrijkt. Dat blijkt albij de weidse toegangstrap, ruim veertien meter breed en veertigmeter hoog. Deze verbindt de tot stadsplein getransformeerdeBolivarplaats beneden, met een enorm houten bordes aan devoorkant van het Gerechtsgebouw. Dit bordes is vrij toegankelijk,evenals de glazen hal van het Gerechtsgebouw tot en met een enormbordes aan de achterzijde. Zo wordt een schitterend nieuwuitzicht op de stad geboden.

De glazen hal (Salle des Pas perdus, Zaal van Verlorenvoetstappen, zoals grote publieksruimten in België poëtischworden aangeduid) is bovendien ook zelf een fraaie plek. Hetstaalskelet geeft het de vorm van een reusachtig kristal, enbinnen is het een wereld op zich met loopbruggen en fraaiedoorzichten, en riante houten trappen naar de zittingszalen.

Toen het eind jaren negentig dringend nodig werd het sterkverspreide justitiële apparaat van Antwerpen te centraliseren,had de gemeente zelf de Bolivarplaats al als locatie voor denieuwbouw uitgekozen. Maar waar een paleisachtig bouwwerk voorde hand lag, koos Rogers voor een vriendelijk panoramisch beeldwaarin alle zittingszalen zelfstandige elementen zijn. Deze metstaal beklede 'zeilen' bieden een eigen symboliek: ze verwijzennaar Antwerpen als havenstad, en naar de nabijgelegen oever vande Schelde.

De grootste zalen zijn het indrukwekkendst: hun nok reikt41 meter hoog en ze flankeren twee aan twee de Salle des Pasperdus en de bordessen. De 26 kleinere zalen zijn veel lager,en ze staan op de daken van zes lage kantoorvleugels waartrouwens nog voldoende ruimte is als het aantal zalen ooit moetworden uitgebreid.

Hoe spectaculair de zittingszalen ook van buiten zijn, hungrootste schoonheid schuilt toch binnen. Met name in de grootstezes is precies te zien welke techniek deze expressieve vormenmogelijk maakte.

Dit is puur scheepsbouw; inderdaad ook in eenscheepswerfatelier vervaardigd. Elk dak bestaat uit vierschaalvormige kwadranten die net zo vloeiend van vorm zijn alsofze van zeildoek zijn gemaakt. In werkelijkheid is steeds eenstalen frame gevuld met een vlechtwerk van houten balken enplanken. Tussen twee kwadranten in is altijd glas, wat zorgt vooreen vriendelijke lichtinval. En doordat steeds de twee hoogsteschalen aan de zuidzijde zijn geplaatst, en de twee laagste aande noordkant, komt vooral het noorderlicht ruimschoots naarbinnen.

In vergelijking met de zalen, zijn de kantoren en overigefacilitaire ruimten zeer bescheiden vormgegeven, zij hetzorgvuldig en ook zeer milieubewust. Simpele grijze blokken, vijfverdiepingen hoog, staan rij na rij in groene tuinen. Wat zichhierin precies afspeelt, is aan de buitenkant niet af te lezen.Zo lijken ze slechts een sokkel voor de zittingszalen op hundaken, maar in het ontwerp zijn deze blokken absoluut niet minderessentieel. Juist zij bevestigen het statement dat Rogers hierbesloot te maken: dat alle bureaucratie slechts dienstbaar is aanhet hogere, publieke doel.

Hilde de Haan

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden