BoekrecensieWij zijn licht

Gerda Blees schreef een gedurfd romandebuut met 25 goede vertellers ★★★★☆

Van een opmerkelijk nieuwsbericht maakt Gerda Blees stap voor stap gelaagde fictie. Met vele, niet altijd menselijke vertellers getuigt haar roman­debuut van lef, en het werkt ook nog.

Beeld Podium

Soms kom je in de krant zo’n berichtje tegen dat je gniffelend voorleest tijdens het ontbijt. ‘Vrouw die probeerde van licht te leven overleden’ is er zo een. Het bericht uit 2017 ging over een vrouw uit een woongroep in Utrecht. Ze at niets, ervan overtuigd dat ze van zonlicht kon leven. Haar huisgenoten (onder wie haar zus) verzuimden hulp in te schakelen toen ze – zwaar ondervoed – op sterven lag. Daar zou iemand eens een boek over moeten schrijven, mompel je dan.

Gerda Blees (1985) deed het. Voor haar romandebuut (ze schreef al een verhalenbundel en poëzie) Wij zijn licht gebruikte ze informatie uit krantenartikelen over de zaak én putte ze rijkelijk uit de website van de woongroep, waarop verbijsterend openhartige blogs staan. Blees transponeerde veel details daaruit naar de fictieve woongroep Klank & Liefde – van het bizarre lichtdieet tot de samenstelling van de woongroep. Ze veranderde wel de namen. Melodie is de oprichter en onbetwiste leider, een dwingend kruidenvrouwtje dat met het plan komt elkaar ‘te bevrijden van onze afhankelijkheid van voedsel’. Haar zwakke zus Elisabeth wordt daar het slachtoffer van. De beïnvloedbare groepsleden Muriël en Petrus laten het gebeuren.

25 vertellers

Een curieuze zaak maakt niet per se een goed boek. Verbeeldingskracht moet van het sappige nieuwsfeit een literair verhaal maken. En dat begint met de vraag wie het verhaal vertelt. Blees laat in 25 hoofdstukken evenzoveel vertellers aan het woord: soms zijn het mensen (ouders, buren, de raadsvrouw), soms dingen (geitenwollensokken, een slowjuicer, brood), soms abstracties (feiten, weerstand, twijfel). ‘Wij zijn de nacht’, ‘Wij zijn de plaats delict’, ‘Wij zijn twee sigaretten’ – op die manier beginnen de hoofdstukken. Dat klinkt vreselijk modern en aanstellerig, maar bij Blees pakt het goed uit. Je krijgt nooit het gevoel een krampachtige stijloefening te lezen. 

Bovendien zijn alle perspectieven zorgvuldig gekozen. Als ze ‘sinaasappelgeur’ het woord geeft, is dat niet zomaar interessantdoenerij, maar heeft het een functie. De geur leidt Petrus naar een akkefietje met beschimmelde sinaasappels in een gloednieuwe tas: ‘Sindsdien kan hij ons niet ruiken zonder kwaad te worden.’ En zo kom je meer te weten over Petrus’ woedeaanvallen en over hoe Melodie hem daarmee bespeelt. Als Blees het wereldwijde web laat spreken, blijkt dat een elegante manier om Melodies krankzinnige blogs integraal te kunnen opnemen. Via een pen in de handen van Muriël, die een lijstje maakt van ‘dingen die mij niet voeden’ (punt 9: ‘Mezelf wakker houden met gedachten aan eten’, punt 10: ‘Brood met hagelslag en kaas’) wordt schrijnend duidelijk hoezeer zij met zichzelf in de knoop zit.

Zo maakt Blees van het eendimensionale nieuwsbericht stap voor stap gelaagde fictie, die afstevent op de vraag: is er iemand, en zo ja wie, schuldig aan Elisabeths dood? Op intelligente wijze, en met humor, laat ze het verhaal zélf antwoord geven. De lezer hoeft geen spannende plotwendingen te verwachten, verklapt het alvast. ‘Zo’n verhaal zijn we tot nu toe niet geweest, dus we zullen het ook wel niet plotseling worden.’ Het is mooi als een schrijver lef toont door het anders te doen, maar het is pure winst als die onconventionaliteit een meerwaarde heeft en leidt tot een unieke roman.

Gerda Blees: Wij zijn lichtPodium; 223 pagina’s; € 21.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden