Reizen Georgië

Georgië als Alpenland, waar de bergen hoger en de prijzen lager zijn

Architectuur is voor het ambitieuze Georgië dé manier om zich een modern imago aan te meten. Zo werd Tbilisi een hippe plek, waar Ottomaans en futuristisch elkaar afwisselen, afgemaakt met een knotsgek Sovjetsausje.

Uitzicht over de stad Tblisi (in de verte Music hall en Brigde of Peace) Beeld Stijn Hoekstra

Vanaf een van de steile heuvels rond de Georgische hoofdstad Tbilisi, bereikbaar per snelle gondel met glazen vloer, zijn alle stijlen van de stad goed te zien. Vanaf de middeleeuwse zwavelbaden met hun oosterse koepeltjes, loop je zo langs Ottomaanse herenhuizen met houten erkers, over brede boulevards met stalinistische volkspaleizen, over een sierlijke brug van glas richting twee enorme zilveren tuba’s op de rivier-oever waar concerten zijn gepland. Je moet het gedaan hebben om het te geloven.

Design, Moderne architectuur in Tiblisi, Georgie. De straten met oude gebouwtjes van Tbilisi Beeld Stijn Hoekstra
Design, Moderne architectuur in Tiblisi, Georgie. Bank van Georgie. Beeld Stijn Hoekstra

Georgië wil moderniseren. En graag snel. Al meteen na de Rozenrevolutie in 2003, wees de onstuimige president Saakasjvili toerisme aan als belangrijke pijler van het bergachtige landje in de Kaukasus. Moderne architectuur moest het imago van Georgië omvormen van ruige regio aan de rand van Europa tot een moderne westerse staat. Een soort Alpenland, waar de bergen hoger en de prijzen lager zijn. De opvallende bouwprojecten zijn ook bedoeld om de Georgiërs een nieuw zelfbeeld te geven.

‘Voormalig president Saakasjvili zag in een boek ons Metropol Parasol Project in Sevilla en nodigde mij uit’, vertelt de Berlijnse architect Jürgen Mayer op designwebsite Dezeen. ‘Binnen een week spraken we over mogelijke projecten in Tbilisi. Het ging hem niet alleen om highbrow culturele gebouwen, maar ook om nederige constructies.’ Mayer bouwde onder meer een serie futuristische douaneposten met Barbapapa-vormen. Het tegenovergestelde van de grimmige grensposten langs het voormalige IJzeren Gordijn. Zo zien bezoekers meteen dat Georgië ultramodern wil zijn, al passeer je later dorpen met houten huizen zonder stromend water en varkens die over straat scharrelen.

Design, Moderne architectuur in Tiblisi, Georgie. Zij aanzicht van het Ministerie van Binnenlandse zaken. Beeld Stijn Hoekstra

Saakasjvili woont inmiddels in Nederland en wordt in eigen land vervolgd voor machtsmisbruik en verduistering. Maar wie je ook spreekt in de hoofdstad Tbilisi, van bakker tot bankier, iedereen zegt hetzelfde: Saakasjvili moderniseerde in één klap ons land, jammer dat hij later van die dictatoriale trekjes kreeg. De bouwwoede lijkt verlegd van nieuwbouw door buitenlandse architecten naar renovatie van historische panden. Neem het voormalige Instituut voor Marx, Engels & Lenin aan de Rustaveli Avenue, een gesamtkunstwerk van de Russische architect Alexey Shchusev, die ook het Leninmausoleum in Moskou ontwierp. Een Arabische sjeik voegde nog meer marmer en goud toe, plus een glazen wolkenkrabber en heropende het stalinistische paleis als Biltmore Hotel.

Klinkt niet echt als een verbetering, maar het historische gebouw is wel gered. Dat geldt ook voor het voormalige Sovjetministerie van Landbouw (Hilton Hotel) en het imposante postkantoor (Radisson Blu). De leukste projecten komen van een steenrijke casinobaas die oude Sovjetfabrieken, drukkerijen en sanatoria opkoopt om daar coole hotels, hostels, restaurants en bars in te vestigen. De lobby van zijn nieuwe Hotel Stamba is een hoge hal, een staketsel van betonnen pilaren waar een verroeste transportrail voor kranten doorheen slingert, het glazen plafond is tevens de bodem van het dakzwembad. Bebaarde barmannen schenken Moscow Mules en modieuze meisjes serveren gegrilde hele kip van een bioboerderij.

Volkskrant Magazine bedrijft onafhankelijke reisjournalistiek. Reizen kunnen deels worden betaald door derden, maar zonder toezeggingen over onderwerpkeuze en presentatie.

Istanbul

Tbilisi is cool. De stad heeft veel weg van Istanbul, ook zo’n oude metropool langs de Zijderoute met een mix van Ottomaanse, Perzische en Europese invloeden. Maar in Tbilisi ligt daar nog een knotsgek sausje uit de Sovjettijd over heen. Niet alleen de pompeuze paleizen van Georgiër Stalin, waar internationale hotelketens nu dol op zijn, maar vooral de modernistische, utopische projecten uit de tweede helft van de vorige eeuw. Die zijn zo maf en brutaal, dat ze een aparte excursie waard zijn. Langs het voormalige ministerie van Wegen uit 1974, dat lijkt op een stapel Jenga-blokken, langs het trouwpaleis uit 1984, dat lijkt op een Star-Wars-kathedraal, tot de afbrokkelende woontorens met loopbruggen uit 1976 in de wijk Saburtalo. Het futuristische buitenbad uit 1978 met duiktoren en 5.500 stadionplaatsen wacht nog op een inventieve koper.

Design, Moderne architectuur in Tiblisi, Georgie. Music hall en Brigde of peace. Beeld Stijn Hoekstra

Elders in het land verrijst nog wel veel nieuwbouw. In badplaats Batoemi aan de Zwarte Zee, populair onder Turkse casinogangers, is de rechtbank een omgekeerde fles met lichteffecten, de McDonald’s een glazen ruimteschip en de 200 meter hoge Batoemi-toren heeft ook nog een reuzenrad aan de gevel. De befaamde bergbeklimmer Reinhold Messner is in het land met architect Werner Tscholl om een hightechbergmuseum te bouwen op een fotogenieke Kaukasus-top. Ook hij kreeg een telefoontje uit Tbilisi, na opening van zijn laatste bergmuseum ontworpen door architect Zaha Hadid.

De tweede stad van het land, Koetaisi, kreeg een parlementsgebouw in de vorm van een gigantische glazen koepel met daarin overlopende terrassen en tuinen. De strakke luchthaven van glas, waar je ook buiten kunt zitten met uitzicht op de Kaukasus, werd ontworpen door het Nederlandse bureau UNStudio. Die werkt alweer aan een uitbreiding van de luchthaven omdat het toerisme naar Georgië explosief stijgt. Rond de hoofdstad Tbilisi ontwerpt UNStudio een woningcomplex, een villa en het nieuwe hoofdkantoor van de grootste bank van het land.

‘Ik kreeg een telefoontje van de directeur van de luchthaven’, zegt UN-Studio-oprichter Ben van Berkel. ‘Of we binnen vier, vijf dagen langs konden komen. Ze hadden zulke leuke dingen over ons gehoord.’ Er was geen competitie. De vraag was vooral of UNStudio in vier maanden een luchthaven kon ontwerpen die in negen maanden neergezet kon worden. Van Berkel: ‘Ik dacht: dat lukt wel, als ik leveranciers en bouwers meteen bij het ontwerp betrek.’ De Georgiërs bestelden een transparante en vriendelijke luchthaven. ‘Waar je niet het gevoel krijgt een gevangenis binnen te lopen, zoals me in de VS weleens gebeurt.’

Eigentijdse architectuur

UNStudio heeft vestigingen in Hongkong, Shanghai en Frankfurt en voert projecten uit over de hele wereld. ‘Ik vind het knap hoe Georgië zichzelf zo snel op de kaart zet. Onder meer door buitenlandse stedenbouwkundigen en architecten uit te nodigen mee te denken over de publieke ruimte. Dat is goed.’ Eigentijdse architectuur kan volgens Van Berkel de sfeer in een stad veranderen. En bewoners een gevoel van optimisme geven. ‘Maar gewoon een paar iconische gebouwen neerzetten is niet genoeg. Zulke projecten moeten kwalitatieve meerwaarde bieden; mensen moeten wel een reden hebben daar terug te komen.’

De machtigste man van Georgië, miljardair Bidzina Ivanishvili, woont in een groot James Bond-huis van groen glas en glimmend staal. Voor iedereen goed zichtbaar op een hoge klif met uitzicht over Tbilisi. Ivanishvili won de verkiezingen van 2012, stapte een jaar later weer uit de politiek, maar trekt volgens deskundigen nog steeds aan veel touwtjes. De oligarch stak eigen geld in de renovatie van kerken, wegen en armoedebestrijding, maar zijn nieuwste project is zeer omstreden. Panorama Tbilisi bestaat uit conferentiecentra, kantoren, woontorens, een zevensterren-hotel en een sportcomplex verspreid over de oude stad en een natuur-gebied op een heuvel. Een nieuwe kabelbaan verbindt alle gebouwen.

Check als toerist liever wat de Adjara Group nu weer heeft verzonnen. Dat bedrijf achter het Stamba Hotel wordt geleid door een stel dertigers die in New York hebben gewerkt en goed door hebben wat westerse bezoekers leuk vinden. Zoals Fabrika, een hostel in een voormalige naaifabriek met een grote binnenplaats met winkeltjes en bars, of Rooms Kazbegi in een voormalig sanitorium in de bergen, ingericht met retromeubels en boekenkasten. Elders in Georgië bouwt Adjara een rustieke skilodge, een bioboerderij met kamers in de wijnstreek en strakke bungalows met eigen strand aan de Zwarte Zee.

‘We hebben vaak slapelozen nachten’, zegt manager Levan Berulava van Stamba Hotel, een dertiger in Prada-streepjeshemd en op Adidas-gympen. ‘Iets nieuws ontwikkelen is hier niet zo moeilijk. Maar het niveau vasthouden, consistentie bieden, dat is moeilijk!’ Berulava kijkt naar eigen zeggen goed naar ontwikkelingen in het buitenland en geeft er een Georgische twist aan. ‘Dat zit vooral in het personeel, we zoeken jonge mensen op scholen en universiteiten. Zij zijn blij dat ze hier genoeg verdienen om een woning te huren. Dat is uniek, in Georgië woont altijd iedereen bij zijn ouders.’ Berulava is te laat voor een zakendiner. Hij roept nog: ‘Dit is het nieuwe Georgië. We hebben haast, we hebben veel in te halen.’

Design, Moderne architectuur in Tiblisi, Georgie. Het Biltmore gebouw, nieuw tussen de oude gebouwen. Beeld Stijn Hoekstra

Hoe kom je er?

Georgian Airways vliegt rechtstreeks op Tbilisi en KLM verkoopt die tickets ook (codesharing) vanaf 350 euro. klm.com of georgian-airways.com Wizz Air vliegt naar Koetaisi vanaf Eindhoven.

Een nieuwe hogesnelheidstrein (uit Zwitserland) verbindt Tbilisi met Batoemi.

Voorbereiden

Wandeltour langs brutalistische Sovjetarchitectuur: brutaltours.com
Goede, Engelstalige allroundgids: Kartlos Chabashvili. intergeorgia.travel

Slapen in Tbilisi Rooms Hotel (vanaf 160 euro) roomshotels.com

Stamba Hotel (vanaf 350 euro) roomshotels.com/stamba-hotel

Fabrika Hostel (vanaf 7 euro) hostelfabrika.com

Algemene informatie

georgia.travel

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.