Oog voor detail Georgia O'Keeffe

Georgia O'Keeffes ‘Black Mesa’ berg is een klankkast voor de ziel

Je ziet het pas goed van dichtbij. Wieteke van Zeil over opmerkelijke en veelbetekenende bijzaken in de beeldende kunst. Deze week: de bergen.

Detail uit Georgia O'Keeffe (1887-1986). Black Mesa Landscape, New Mexico. Beeld Imageselect

Vraag iemand naar zijn favoriete berg, en je krijgt een inkijk in zijn of haar blik op de wereld. Bergen zijn als reflectoren, ze weerkaatsen ons eigen gemoed, alsof de nimf Echo er nog altijd in vastzit om alles terug te roepen. Kijk maar naar al die bij-de-berg-hervind-ik-mijzelf-romans. Op z’n Paolo Cognetti’s ontpopt het berglandschap zich steeds als dé vriend die ons bewust maakt van ons jachtige smartphoneleven. Wij zijn druk en klein, de berg is groot, stil en geduldig. Ideaal echomateriaal.

Drie weken geleden sloot ik Oog voor Detail in de bijlage Sir Edmund af met een detail van de bergen achter Mona Lisa, om precies te zijn die uit een gelijktijdig gemaakte kopie ervan, waar de bergen pas net na een restauratie tevoorschijn zijn gekomen; stralend ultramarijn blauw. Omdat bergen een grote vanzelfsprekende zijn in veel schilderijen en we ze vaak genoeg toch niet meteen opmerken, nodigde ik lezers uit hun favoriete bergdetail te delen. Ik verwachtte vooral Alpen, er kwam veel meer. Gesteenten, grotten, ijsbergen en slapende honden in de vorm van een berg (yep, van Dalí), Japanse bergen (Fuji!), Franse (Mont Sainte-Victoire, bien sûr) en Spaanse en Pakistaanse bergen. Er werd gewezen op details: een piepkleine begrafenisscène op een berg, een plantje naast de turende man in Caspar David Friedrichs Der Wanderer über dem Nebelmeer en een bergtop die precies tussen twee haarlokken van Jezus geschilderd is. Minstens acht mailtjes gingen over kunstenaars van wie ik nog nooit had gehoord, dus nu wil ik meer zien van Peder Balke en Ferdinand Hodler, die volgens Rudy van Amersvoort uit Tiel zo gevarieerd schildert dat zijn bergdetails een kunstles op zich vormen. Een originele bijdrage kwam van Eric Bais; een echt stuk steen, het topje van de Mont Blanc. In 1787 afgehakt door klimmer H.B. de Saussure en nu in het Teylers Museum in Haarlem te zien. Een object dat evenveel zegt over natuur als cultuur en kunst, recht uit de Verlichtingstijd.

Georgia O'Keeffe (1887-1986). Black Mesa Landscape, New Mexico. Beeld Imageselect

Motivaties verklappen veel over de kijkers zelf. De berg is een klankkast voor de ziel. De een ziet ’m als rustpunt, een ander als waarschuwing voor onheil of een weg naar God.

Het zal vast iets over mij zeggen dat ik deze koos: de bergen van Georgia O’Keeffe, de grootste Amerikaanse vrouwelijke modernist, aangedragen door lezer Rob Swart. Hem gaat het niet zozeer om de berg zelf, maar om ‘de weg ernaartoe, erlangs, en wat erachter ligt’. Mij gaat het om de kleuren: deze bergen omsluiten je als satijnen lakens.

O’Keeffe verliet New York en haar onbetrouwbare man Alfred Stieglitz in 1929 voor een leven met deze bergen in New Mexico, en schilderde het Pedernal-gebergte veel kleuriger dan het in werkelijkheid is. Ook zij had de ambitie om zich met een berg te meten, alsof ze er speciaal voor haar zijn. Het landschap paste haar, zei ze: ‘God zei: als ik ze maar genoeg schilder, zijn ze van mij.’

Misschien zien we er een vriend in. Misschien iets zachts en vrouwelijks. Dat is het niet, volgens de kunstenaar – evenmin als haar beroemde grote schilderijen van bloemen erotisch bedoeld zijn en haar schedels over de dood gaan, volgens haar. Het maakt niet veel uit. Zij heeft het gegeven en wij zullen er altijd het onze in zien.

Volg Wieteke van Zeil op ­Instagram: @artpophistory

Georgia O’Keeffe

Black Mesa Landscape,

New Mexico / Out Back of Marie’s II, 1930.

Olieverf op doek, 61,6 x 92,1cm. Georgia O’Keeffe Museum,

Santa Fe

Een selectie van bergdetails in de kunst, die lezers toestuurden:

Van mevr. Rebecca Meelhuijsen, uit: De tuin der Lusten, Hiëronymus Bosch, 1503-15, Prado Madrid Beeld Prado Madrid
Van mevr Joke Zonneveld, uit: Akseli Gallen-Kalleia, Lake Keitele, 1905, National Gallery Londen Beeld National Gallery Londen
Van mevr. Fiet Nafzger, uit: Die Toteninsel, Arnold Böcklin, derde versie, 1883, Alte Nationalgalerie Berlijn Beeld Alte Nationalgalerie Berlijn
Van dhr. Pieter Nijenhuis, uit: L’Appèl de la Nuit, Paul Delvaux, 1938, Koninklijk Museum van Schone Kunsten, Brussel Beeld KMSKB Brussel
Van Dhr. Bas Lewerissa, uit: Pearblossom Hwy., 11 - 18th April 1986, #2, David Hockney, 1986, Getty Museum Los Angeles Beeld Getty Museum Los Angeles
Van mevr. Els Diekerhof, uit: Het Lam Gods, Jan van Eyck, 1432, detail van de Utrechtse Domtoren in de bergen, Gent Beeld Sint-Baafskathedraal, Gent
Van mevr. Trix Willemse, De Kruisiging, Andrea Mantegna, 1457-59, Louvre Parijs Beeld Louvre Parijs
Van dhr. Bas van de Klundert, uit: Roofvogel, 1941, Willem van Konijnenburg, privé-collectie lezer Beeld collectie Van de Klundert
Van dhr. Martin Drenthen, Heilige conversatie, Vitre Carpaccio, 1460-65, Musee du Petit Palais, Avignon Beeld Musee du Petit Palais, Avignon
Van mevr. Mieke Lanen, De heilige Hieronymus in een landschap, Joachim Patinir, 1520-30, Museum Boijmans Van Beuningen Rotterdam Beeld Museum Boijmans Van Beuningen Rotterdam
Van mevr. Hilda Passchier, From Nordland, Peder Balke, mod 19de eeuw, Nationalmuseet Stockholm Beeld Nationalmuseet Stockholm
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.