PostuumGeorge Steiner

George Steiner, intellectueel van oude stempel, is overleden

De Frans-Amerikaanse schrijver, criticus en denker George Steiner was een intellectueel van de oude stempel. Hij sprak vier talen, had vrijwel overal een gedachte over en kon die met veel aplomb verwoorden. Steiner is maandag op 90-jarige leeftijd in Cambridge overleden, waar hij ruim de helft van zijn leven verbonden was aan het Churchill College.

George Steiner (1929-2020) in 2008.Beeld Getty

In Nederland werd George Steiner bekend toen hij 1989 uitgebreid aan het woord was geweest in de door Wim Kayzer gemaakte VPRO-serie Nauwgezet en wanhopig, gesprekken met schrijvers en denkers. Later was hij bijkans een vaste spreker op de Nexus-conferenties – intellectuele bijeenkomsten over de stand van de wereld.

Steiner publiceerde meer dan twintig boeken, veelal bundels met essays, literatuurkritieken en korte verhalen. Ook schreef hij een roman, Het transport van Adolf H. naar San Cristobal (1981), een omstreden fantasie waarin Hitler aan het eind van de Tweede Wereldoorlog zoals veel nazi’s naar Latijns-Amerika vlucht en dertig jaar later in het Amazoneregenwoud wordt gevonden.

George Steiners geschriften over het Europese leven na de Holocaust en het ‘mysterie’ van de taal – waarmee je zowel je liefde als je haat kan uitdrukken – zijn even bejubeld als bekritiseerd. Cultuurcriticus Lee Siegel beschreef dat gevoel in 2009 in The New York Times  in het stuk ‘Our Steiner problem – and mine. Steiner kon ‘in een alinea van Pythagoras via Aristoteles en Dante naar Nietzsche en Tolstoj gaan’ – en dat was tegelijk geweldig en irritant.

De vader van Steiner voorvoelde in Wenen de opkomst van de nazi’s en trok in 1924 naar Parijs, waar George in 1929 ter wereld kwam. Zijn opvoeding was meteen ambitieus: vader leerde hem op zijn zesde de Illias van Homerus in het Grieks te lezen. In 1940 verhuisde het gezin opnieuw, nu naar New York. Het was net op tijd, een maand later namen de nazi’s de Franse hoofdstad in. Aan het eind van de oorlog was Steiner slechts een van de twee Joodse kinderen uit zijn klas in Parijs die nog leefden.

Al vroeg was Steiner zowel geïnteresseerd in de exacte wetenschappen als de letteren, en hij schreef over de verschillen daartussen. Na een interview dat hij voor The Economist in de jaren vijftig maakte met Robert Oppenheimer, een van de vaders van de atoombom, belandde hij op het Institute for Advanced Study in Princeton. Hij stuitte op het verschil tussen de ‘waarheid’ van de natuurwetenschap en de ‘bluf’ van de kunsten en de taal, schrijft The Washington Post in zijn postuum.

‘Taal staat alles toe’, zei Steiner in 2014. ‘Het is een zorgwekkende waarheid waar we zelden over nadenken: we kunnen alles zeggen (…). Taal is oneindig slaafs, en taal – dit is het mysterie – kent geen ethische grenzen.’

Interview In 2008 zocht verslaggever Wim Bossema George Steiner op in Cambridge. ‘We hebben geen tijd meer om ergens tijd voor te hebben. We moeten weer leren tijd te verspillen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden