Luis Xertu - Creature.

reportage Koninklijke Prijs voor Vrije Schilderkunst

Genomineerden Koninklijke Prijs voor Vrije Schilderkunst zijn dromerig, maar niet thematisch

Luis Xertu - Creature. Beeld Luis Xertu

Het is een passende locatie, het Paleis op de Dam in Amsterdam, voor de expositie en uitreiking (vrijdagmiddag) van de Koninklijke Prijs voor Vrije Schilderkunst. Ook vanwege de gigantische wereldkaarten die in de natuurstenen vloer van de gigantische Burgerzaal zijn uitgebeiteld: het hier verzamelde schildertalent is afkomstig uit alle uithoeken van de globe. Al langer is te zien dat de internationaal gemêleerde populatie van jonge schilders en (net) afgestudeerde academiestudenten zich vertegenwoordigd weet in de eindronde van de koninklijke prijs. 

Acht van de vijftien genomineerden zijn geboren buiten Nederland, maar om een of andere reden hier verzeild geraakt. Het meest waarschijnlijk vanwege het aanbod van academies. En van al die verschillende academies, twee in het bijzonder: de HKU in Utrecht en De Ateliers in Amsterdam. Blijkbaar prima opleidingen voor wie het tot de eindronde wil schoppen. Bijna de helft heeft eraan gestudeerd.

Het is altijd moeilijk om iets algemeens over deze jaarlijkse expositie te schrijven, over wat er kenmerkend zou zijn aan juist deze lichting schilders. Niet met deze jury, deze keer. Want schrijft ze niet in haar juryrapport dat het met de huidige vluchtelingencrisis, toenemende digitalisering, xenofobie, opwarming van de aarde, nepnieuws en ‘ondermijning van democratische instituties’ moeilijk is om door een roze bril te kijken? En dat het tijd is om woorden als ‘nieuw en vernieuwend’ door ‘bezinning’ en ‘revisie’ te vervangen?

Dat kan. 

Alleen: op de tentoonstelling is daar weinig van te herkennen. Blijkbaar heeft de jury iets in het werk willen zien dat maar mondjesmaat aanwezig is. Of je moet de manier waarop Dan Zhu een meeuw omringd door grappige skeletten schilderde een krachtig maatschappelijk commentaar vinden. Of Meg Forsyth die een tafereel met latex laboratoriumhandschoenen heeft uitgebeeld; Anders Dickson die een schreeuwende vis op de korrel neemt.  

De verontrusting spat niet met klodders tegelijk van de muur af. Niemand slaat eens flink met de vuist op tafel. Indrukwekkende statements doen zich niet voor; niet thematisch, niet in materiaalgebruik, niet wat schilderstijl betreft. Het experimenteelst zijn de kleurig beschilderde kartonnen dozen van Machteld Rullens en de geperforeerde aluminium plaat van Ricardo van Eyk. Of de beschilderde leren jacks van Sophie Lee. Maar die zijn alleen experimenteel voor wie vindt dat schilderijen nog steeds alleen op linnen en canvas gemaakt mogen worden. 

Simone Albers - Substance XII Beeld Simone Albers

Schijnwereld

De meesten zich hebben eerder teruggetrokken in een schijnwereld die los staat van wat er buiten de getraliede vensters van het paleis plaatsvindt. Een innerlijke wereld die vol lust zit, zoals Leo Arnold met zijn fysiek geschilderde bedscènes aantoont; even fysiek als de manier waarop Luis Xertu een patroon van droge planten op het canvas heeft geplakt.

Het afzetten van de ‘rooskleurige bril’, die de huidige generatie jonge schilders zou kenmerken, is meer een kwestie van framing. Door de jury welteverstaan. Het merendeel van het vertoonde werk oogt namelijk juist dromerig, lichtelijk hallucinerend, soms onwerkelijk door de lichte, gracieuze verftoets. 

Leo Arnold - Out by Morning. Beeld Leo Arnold

Het beeld dat deze jury van jonge schildergeneratie wil geven is veelal gebaseerd op een mengeling van wishful thinking en projectie: dat de jury zelf graag ‘bezinning’ boven ‘vernieuwing’ stelt. Let vooral op de grote hoeveelheid religieuze spiritualiteit: de helende kracht van de natuur (Vera Gulikers en Xertu), de wens van een pan-godsdienstige samenleving (Erik-Jan van der Schuur) of de beeltenis van de Verlosser zelf (Katerina Konarovská, Sophia Lee). 

Is dit een afspiegeling van waar de aanstormende schildergeneratie zich mee bezighoudt? Of is het de voorkeur van de jury waarin, met de aanwezigheid van Gijs Frieling en Marc Mulders, een uitgesproken reli-voorkeur is vertegenwoordigd?

Koninklijke Prijs voor Vrije Schilderkunst. Paleis op de Dam, Amsterdam. 12/10 t/m 17/11.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden