Genoeg van het onderkinloze leven op sociale media

Nieuw Venster

Lisa van der Velden werpt in deze rubriek een blik op online cultuur.

Beeld de Volkskrant

In dezelfde week dat duizenden moedige vrouwen duizenden vervelende mannen digitaal ter verantwoording riepen werd tot mijn verbazing heel iemand anders tot 'Social Media Hero' uitgeroepen.

Volgens The Independent, Huffington Post en ook Nederlandse vrouwenbladen is de Amerikaanse Michelle Liu dé nieuwe heldin van internet. Haar 'belangrijke', 'verfrissende' foto's zouden 'niets minder dan geniaal' en 'Instagram-goud' zijn.

Als dat werkelijk zo is, spreekt dat boekdelen over onze mentale gesteldheid. Want wat Liu doet - en ja, dat is het enige - is simpelweg op zo veel mogelijk plekken met zoveel mogelijk onderkinnen op de foto gaan. Juist omdat de onderkin in selfieland Staatsvijand nummer 1 is, vindt ze haar hobby belangrijk. 'Met Chinning probeer ik mensen aan te moedigen zich niet altijd zo druk te maken over hun uiterlijk.'

Of we Liu's vakantiekiekjes moeten onthalen als doorwrochte maatschappijkritiek betwijfel ik, maar dat onze hang naar perfectie onzeker maakt, valt lastig meer te ontkennen. Uit onderzoek van de Amerikaanse hoogleraar psychologie Jean Twenge blijkt dat tieners die met sociale media zijn opgegroeid eenzamer, passiever, moeër en zelfs suïcidaler dan eerdere generaties zijn. Minder zelfstandig, ook: met veel dingen die horen bij volwassen worden - uitgaan, daten, seks, bijbaan, rijbewijs - beginnen pubers van nu significant later.

De verklaring is simpel, schreef Twenge in The Atlantic. 'Tieners leven hun sociale leven op hun telefoon. Om tijd met vrienden door te brengen hoeven ze het huis niet per se te verlaten.' De gelijktijdige opkomst van smartphone en sociale media heeft een 'ongekende aardbeving' veroorzaakt, stelt ze. 'Er is overtuigend bewijs dat de apparaten die we in de handen van jongeren hebben geplaatst diepgaande effecten op hun leven hebben. En diep ongelukkig maken.'

Uit de heldenverering van Liu valt op te maken dat we het gefilterde, onderkinloze leven dat sociale media jongeren voorschotelen zo zoetjesaan beu raken, maar tegelijkertijd zijn Liu's chinventures 'gekunstelde echtheid', een fascinerend fenomeen dat vaker succes oogst op sociale media.

Dezelfde paradox geldt voor de 'pure' en 'rauwe' portretfoto's die BN'ers de afgelopen weken op sociale media plaatsten, voor een project over 'eerlijke, open en ongefilterde verhalen'. Hiervoor lieten zij zich zonder make-up fotograferen ('goed voor het lichaamsbeeld van meisjes!'), maar dan wel door topfotograaf Paul Bellaart, in een maagdelijk wit T-shirt, het juiste licht en een flatterende zwart-wittint.

Het resultaat was mooi en hing zelfs in het Rijksmuseum - maar sinds wanneer is poseren zonder make-up een heldendaad? Als een gestileerde, museumwaardige foto volgens duizenden volgers het summum van echtheid is, hoe ver zijn we dan verwijderd geraakt van de realiteit?

Beeld Screenshot van chinventures

Misschien hoeven de nadelen van sociale media wel niet zo geforceerd te worden bestreden, maar bouwen jongeren online hun eigen oplossingen. Tieners gebruiken als medicijn tegen onechtheid bijvoorbeeld Finstagram - Fake Instagram - een tweede Instagram-account waar ze, ondanks die naam, zichzelf kunnen zijn.

Op deze besloten accounts, alleen toegankelijk voor een paar goede vrienden, worden ook de niet-selfiewaardige momenten gedeeld, en dat lucht op. 'Op mijn Instagram-account ziet iedereen er goed uit', aldus een 18-jarige tegen the New York Times. 'Alles wat je daar doet voelt belangrijk. Op Finstagram plaats je alles wat je wil, want het maakt niet uit. Dus ook lelijke foto's, random dingen of dronken selfies. Dit is wie ik echt ben.'

Voor oudere generaties klinkt het bijhouden van twee accounts, een voor jezelf en een voor de buitenwereld, wellicht vermoeiend. Maar is het bestaan van talrijke anonieme imperfecte Instagram-levens niet ook heel hoopvol?

Een eigen wereld bouwen waarin je jezelf kunt zijn en onder vrienden bent, je ouders en je baas lekker niet uitnodigen, doen wat je wilt, ook wat niet mag, én geen rekening houden met likes of reacties - dat klinkt gewoon bijna weer als ouderwets puber zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.