Nieuws Kunstwerken Mondriaan

Gemeente Krefeld weigert Mondriaans te overhandigen aan Amerikaanse erfgenamen

De Duitse stad Krefeld heeft dinsdag de overhandiging ­afgewezen van vier schilderijen van de Nederlandse kunstenaar Piet Mondriaan (1872-1944) aan diens erfgenamen. Die hadden vorig jaar gesteld dat de schilder de werken in bruikleen had gegeven voor een tentoonstelling in een museum in ­Krefeld, maar dat hij ze nooit had ­teruggekregen. Volgens burgemeester Frank Meyer wijst alles er echter op dat ‘de schilderijen op rechtmatige wijze naar Krefeld zijn gekomen’.

De Mondriaans in Krefeld die door de erfgenamen van de schilder worden opgeëist. Beeld Andreas Bischof

De schilderijen behoren tot de collectie van het Kaiser Wilhelm Museum, een gemeentelijk museum in Krefeld, en zijn door Mondriaan rond 1925 gemaakt. Ze tonen de lijnen en kleuren waarmee de Nederlander ­later wereldberoemd zou worden. De erfgenamen eisen ook vier andere Mondriaans op die door het museum zouden zijn verkocht of geruild.

Voor zijn dood benoemde de ongetrouwde en kinderloze Mondriaan zijn collega-kunstenaar Harry Holtzman tot enig erfgenaam. Deze veertig jaar jongere Amerikaan was hem in 1934 uit bewondering in Parijs komen opzoeken, waarna een vriendschap was ontstaan. Die verdiepte zich toen Mondriaan naar New York verhuisde vanwege de oorlog. Holtzman overleed in 1987, waarna zijn vrouw en kinderen zich over de artistieke nalatenschap van Mondriaan ontfermden. Hun Amerikaanse stichting eist de werken in Krefeld op, bijgestaan door een herkomstonderzoeker en een advocaat die gespecialiseerd is in de teruggave van roofkunst. Na die claim besloot het stadsbestuur van Krefeld ook herkomstonderzoek uit te laten voeren, waarvan maandag een samenvatting werd ­gepresenteerd.

De vier Mondriaans die zich nu in Krefeld bevinden, zijn tussen 1926 en 1929 meermaals tentoongesteld in Duitsland, mede in de hoop dat ze werden verkocht. Toenmalig directeur Max Creutz van het Kaiser Wilhelm Museum wilde ze ook exposeren, maar dat ging niet door. Daarna doken acht Mondriaans op in de kamer van de hoofdredacteur van het tijdschrift Bauhaus, die zich in een brief aan een museumbestuurder in Krefeld afvraagt of die niet naar hem hadden moeten worden gestuurd; in de kist met de Mondriaans zat ook kunst die kort daarvoor in de Duitse stad was getoond.

In 1954 maken vier van die acht Mondriaans blijkens een inventarisatie deel uit van de collectie van het Kaiser Wilhelm Museum. Directeur Creutz heeft die voor zijn eigen kunstverzameling gekocht, zo heet het later, waarna ze in het museum terecht zijn gekomen. Noch Mondriaan, noch Holtzman heeft de schilderijen ooit opgeëist, aldus de gemeente Krefeld.

Een advocaat van de stad stelt dat de zaak al lang is verjaard. Volgens hem proberen de erfgenamen ‘morele druk’ op de stad uit te oefenen, terwijl het hier niet om roofkunst gaat (waarbij restitutie volgens een verdrag uit 1998 geboden is). De ­Amerikaanse erfgenamen dreigen nu een rechtszaak aan te spannen in ­eigen land. Daar zou hun aanspraak op de werken nog niet zijn verjaard.

Gijs Groenteman gaat in onze illustere archiefkast in gesprek met mensen die hem hebben verwonderd. Rapper Pepijn Lanen, schrijver Paulien Cornelisse en kunsthandelaar Jan Six passeerden al de revue.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden