Analyse Stedelijk Museum

Gemeente Amsterdam trekt weer zelf aan touwtjes bij het Stedelijk Museum – maar zijn daarmee de problemen opgelost?

Eerst moet er een nieuwe voorzitter van de raad van toezicht komen, dan een nieuwe directeur.

Schets van kunstenaar Marinus Boezem van zijn installatie Beddengoed uit de ramen van het Stedelijk Museum uit 1969. Foto Collectie Stedelijk Museum

Is het stom toeval of een toespeling op de huidige situatie? Volgende week wapperen er, voor de tweede keer in 49 jaar tijd, lakens uit de ramen van het Stedelijk Museum Amsterdam. Kunstenaar Marinus Boezem (84) bedacht in 1969 de installatie Beddengoed uit de ramen van het Stedelijk Museum. Hij vond het museum nogal ouderwets en wilde er ‘een frisse wind door laten waaien’.

Zijn kunstwerk is actueel: het museum is aan het opkrabbelen na acht tumultueuze maanden. In oktober vertrok artistiek directeur Beatrix Ruf naar aanleiding van een publicatie over belangenverstrengeling. In juni verscheen een rapport dat haar rehabiliteerde.

De afgelopen weken zijn de kussens flink opgeschud. Dinsdag gaf het college van burgemeester en wethouders van Amsterdam zijn zegen aan een wijziging van de statuten van het Stedelijk. Die beëindigt een tijdperk: de raad van toezicht van het museum benoemt niet langer zelf nieuwe leden, maar heeft deze bevoegdheid afgestaan aan het gemeentebestuur.

Daarmee is gehoor gegeven aan de kritiek dat het toezichtsorgaan bestond uit een eenzijdig gezelschap van rijke zakenlieden, die niet bepaald gelukkig waren in hun beslissingen. Twee directeuren die zij op het schild hesen, verlieten voortijdig het museum: in 2013 nam Ann Goldstein ontslag, vier jaar later haar opvolger Beatrix Ruf.

Vrijplaats

De installatie Beddengoed uit de ramen van het Stedelijk Museum van Marinus Boezem maakt deel uit van een nieuwe tentoonstelling over het Amsterdam van de jaren zestig. Het Stedelijk wil Amsterdam als progressieve artistieke vrijplaats doen herleven met kunst van onder anderen Willem de Ridder, Lawrence Weiner en Ger van Elk. De expositie Amsterdam Magisch Centrum, kunst en tegencultuur 1967-1970 opent op 7 juli.

Het rapport over het vertrek van de laatste kraakt harde noten over het falende toezicht in het museum. De Amsterdamse Kunstraad adviseerde kortgeleden een eind te maken aan de hegemonie van de raad van toezicht. De gemeente, veruit de grootste subsidieverstrekker van het museum maar ook eigenaar van gebouw en collectie, heeft er geen gras over laten groeien.

Maar regels veranderen is één ding, nu gaat het erom de juiste mensen in de raad van toezicht te krijgen. Drie leden stapten na het kritische rapport op; vier anderen, die er ook al jaren in zitten, deden dat niet. De ondernemingsraad van het museum eiste onlangs in een brief het vertrek van de volledige raad van toezicht, aangezien die medeverantwoordelijk is voor de chaos waarin het museum nu verkeert.

De vier leden zijn echter aangebleven, verklaarden ze, om ‘zorg te dragen voor rust en voor continuïteit’. Zij zouden zich ‘lerend’ opstellen. Dat zij nu akkoord zijn gegaan met een forse inperking van hun macht – ze kunnen alleen nog nieuwe leden voordragen en die niet meer benoemen – duidt erop dat zij de noodzaak tot verandering inzien.

De werving van een nieuwe voorzitter is inmiddels ook in gang gezet. Geen gemakkelijke taak, gezien de reputatieschade voor het museum. Als de raad weer compleet is, moet hij direct op zoek naar een nieuwe artistiek directeur. Daarbij moet mogelijk een mijnenveld worden overgestoken.

Als het aan de vertrokken Beatrix Ruf ligt, neemt zij de leiding van het museum weer op zich. In twee recente interviews deed zij een duidelijke voorzet. ‘Ik ben nooit gestopt met nadenken over en dromen van het Stedelijk’, zei ze in Het Parool op de vraag of terugkeer mogelijk was. ‘Als mensen denken dat het goed is voor het museum, ja, dan valt erover te praten.’

Ruf weet zich gesteund door de conclusies van de onderzoekers en door belangrijke mensen. Ze heeft een aantal begunstigers van het museum achter zich staan, alsmede vooraanstaande figuren in de kunstwereld. Dat bleek uit de ondertekeningen van de petitie Roep Ruf Terug. Probleem is wel dat zij zelf ontslag nam, waardoor zij nu een terugkeer niet kan afdwingen.

Maar zou herbenoeming wel goed zijn voor het museum? Er zijn signalen dat een flink deel van het museumpersoneel Ruf liever niet terugziet, omdat ze slecht communiceerde en het met haar moeilijk samenwerken was. Na jaren van bestuurlijke wanorde snakken de medewerkers van het Stedelijk naar rust in de tent.

Dus: wie deelt straks de lakens uit in het Stedelijk Museum? Ruf of een nieuwe directeur? Cees de Bruin, interim-voorzitter van de raad van toezicht, riep donderdag in een persbericht alle partijen op tot eendracht: ‘Het is van belang, voor alle betrokkenen bij het museum, om ons nu in gezamenlijkheid te richten op de toekomst van het Stedelijk Museum Amsterdam.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.