Gelogen waarheid

NA Freek de Jonges magistrale Boekenbalshow De conferencier, het boekenweekgeschenk en de leugen konden ze als vrienden het glas heffen, de conferencier en de eregast....

En De Jonge begreep dat zijn 'vijand' eerder zijn kompaan was in de strijd tegen hun ware vijanden: lieden die de kunst verwarren met de werkelijkheid, symboolblinden die een novelle beschouwen als een verslag, fanatici die een toneelstuk niet van een pamflet kunnen onderscheiden.

Het Boekenweekgeschenk van Mulisch ging dinsdagavond in Carré symbolisch in de fik, een feniks rees fladderend op uit de as. Het was De Jonge's hommage aan Fassbinder, de Duitse toneelschrijver/filmregisseur wiens stuk Het vuil, de stad en de dood aan de basis lag van de affaire-Croiset, een affaire die Mulisch inspireerde tot zijn nu verschenen novelle. De Jonge, die zich destijds tegen de opvoering van Fassbinders stuk had gekeerd, eerde nu de Duitser omdat hij zich in aardse drek had durven wentelen en zich niet pijprokend in zijn eigen universum had verschanst. Mulisch klapte niettemin.

In zijn vertelling relativeerde De Jonge zijn kritiek op Mulisch. De Jonges hoofdpersoon was een cabaretier die op bezoek bij de kroonprins schuimbekkend had staan schelden op de schrijver die zich door een gestoorde acteur had laten misleiden; de schrijver had de idioot gerehabiliteerd en hem in een nawoord nog eens bedankt voor de geleverde stof. De kroonprins onderbrak de tirade, en constateerde: 'U bent net zo gek als die Croiset'.

De Jonge ontkende dat niet - en gaf toe dat het een dwaling van hem was geweest destijds mee te lopen met de 'verbranders' van Fassbinders gedachtegoed.

Als kunstenaar legt De Jonge verantwoording af en dat siert hem. Hij smeedde zijn spijt om tot een verhaal waarin hij zelf het nare personage speelt. Precies zoals in Het vuil, de stad en de dood de kern van het antisemitisme wordt getoond in het stereotype van de valse jood. En zoals Frans Kellendonk in Mystiek lichaam zijn zorg over de samenleving uitte door een vrekkige katholiek, een inhalige jood en een gewetenloze homo op te voeren. Met zulke harde middelen onthult de kunst de waarheid. De journalistiek en de wetenschap zijn gebonden aan de feiten, de kunst is vrij.

Dat spel is riskant en vereist een intelligent gehoor. Het publiek dat in 1987 woedend te hoop liep, krijgt een herkansing. Het is goed dat Fassbinders stuk wordt opgevoerd. Dat de woede nu uitblijft, geeft hoop. Misschien wint de kunst het ditmaal van de domheid.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden