Gelijkheid in oeroude tijden

Oud, populair en dus hardnekkig is de legende over machtige moeders die heersten over prehistorische tijden. Het bewind van de man zou millennia geleden vooraf zijn gegaan door een matriarchaat, gesymboliseerd door een moedergodin van de vruchtbaarheid....

Deze vroege boerennederzetting van negen-tot achtduizend jaar geleden had geen straten, maar huizen die je door het dak moest binnengaan. De vrouwen zouden er de baas zijn geweest. Niets wijst daar echter op, concludeert de Britse archeoloog Ian Hodder in het jongste speciale nummer van het blad Scientific American, dat geheel aan oude beschavingen is gewijd.

Waarop baseert Hodder zijn slotsom? Bijvoorbeeld op het roet dat is ontdekt op de ribben van zowel mannen als vrouwen van wie de resten in Çatalhöyük zijn gevonden. En bij het vuur werd gekookt, maar ook gereedschap gemaakt. Beide seksen aten hetzelfde en werden op dezelfde manier begraven.

Het roet en de bezigheden bij het vuur geven aan dat mannen zowel als vrouwen vaak binnenshuis waren en niet in gescheiden domeinen leefden, aldus Hodder. Het dieet en het begraven laten zien dat de vrouw geen speciale status had.

De arbeidsdeling was niet erg diep: mannen en vrouwen kunnen beide gekookt hebben en gereedschap gemaakt. Alleen bij de voedselvoorziening lijken de taken verdeeld te zijn geweest: zíj zorgde voor het gewas en híj voor de jacht.

En wat dachten we van de Azteken? De modale Azteek zat zwaar onder de plak van een uitzuigende elite, heet het nogal eens. Valt wel mee, stelt de Amerikaanse archeoloog Michael Smith in een ander artikel. Elite was er wel, maar het (economisch) leven van de gewone man ontplooide zich grotendeels buiten die heersers om. Hetzelfde geldt zo ongeveer voor de stad Mashkan-shapir, vierduizend jaar geleden machtig in Mesopotamië.

Mysteries of the ancient ones luidt de titel waaronder Scientific American de twaalf artikelen in dit nummer schaart. Maar eerder dan mysteries zijn oude maatschappijen het centrale thema, bijvoorbeeld ook in de verhalen over de dodencultus op Malta, de 'onbekende' Indus-beschaving of het dagelijks leven in Deir el-Medina, Egypte.

In oeroude tijden was lang niet iedereen in dezelfde mate gelijk, maar de aanhangers van de gelijkheidsgedachte hoefden niet altijd te wanhopen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden