Geldtekort is de spelbreker

Bij de opening van het Nederlands Theater Festival was er weliswaar een run op de mooiste kaartjes, maar was er ook reden tot zorg: het voortbestaan is in gevaar.

De Warme Winkel: De Lady Macbeth uit het district Mtsensk.Beeld Saris & den Engelsman

Bij de aanvang van het Nederlands Theater Festival (TF), donderdag in de Stadsschouwburg Amsterdam, ging het natuurlijk over de laatste, gewilde kaartjes voor de elf beste voorstellingen van het afgelopen seizoen, komende dagen nog eenmaal te zien. Het ging over toekenningen van prijzen en nominaties, zoals de BNG Bank Nieuwe Theatermakersprijs 2016 (45 duizend euro) aan de jonge regisseur Eva Line de Boer en de belangrijkste toneelprijzen die traditiegetrouw tijdens het slotgala van TF worden uitgereikt (de Louis d'Or en Theo d'Or). Maar bovenal ging het over de penibele financiële situatie die dreigt voor een groot aantal gezelschappen en instellingen, nu de adviezen en vierjarige subsidietoekenningen van het Fonds Podiumkunsten voor de periode 2017 tot 2020 bekend zijn. Meest gehoorde zin: 'Er is te weinig geld voor de kunst'.

Ook het succesvolle TF dreigt zijn vierjarige, landelijke subsidie te verliezen omdat het geld op is. Ondanks uitverkochte voorstellingen en een lovend advies van het Fonds, belandde dit festival 'voor de promotie van het Nederlands Theater in binnen- en buitenland' net onder de beruchte zaaglijn. Alle ogen zijn nu gericht op de Tweede Kamer en minister Jet Bussemaker (OCW). Met Prinsjesdag in zicht, is er hoop op extra geld voor kunst en cultuur. Als het aan D66-fractievoorzitter Alexander Pechtold ligt, komt dat in orde. Hij deed daarover begin deze week, tijdens een debat in Paradiso, een blijmoedige, maar nog ongefundeerde belofte: 'Als ik hoor dat er op korte termijn 24 miljoen extra nodig is, dan komt dat geld er wel.'

TF-directeur Jeffrey Meulman durft niet op dit soort luchtige toezeggingen te vertrouwen: 'Dat extra budget is nog lang geen gelopen race. Het politieke spel is grillig. Mensen lijken nu te denken: dat komt wel goed. Maar er wordt in de kunsten zo veel kapotgemaakt. Ik zie jonge makers zwemmen omdat ze nergens terecht kunnen.'

Laatste kans

Een jury selecteerde de elf beste voorstellingen van het afgelopen seizoen; TF-directeur Jeffrey Meulman voegde daar zijn eigen keuze aan toe. Laatste kans om de monumentale marathon Borgen te zien, van het Noord Nederlands Toneel, naar de gelijknamige televisieserie. Of de groteske voorstelling van De Warme Winkel: De Lady Macbeth uit het district Mtsensk. Een moordlustig en duister stuk, maar met uitbundig spelplezier. Aanstormend regietalent Liliane Bakema is geselecteerd met haar ingekorte bewerking van Henrik Ibsens De wilde eend. En Wunderbaum schets een indringend portret van eenzaamheid in Helpdesk.

De wilde eend van Liliane Bakema.Beeld Bart Grietens

Beschadigd

Mocht er inderdaad geen subsidiegeld bijkomen, dan betekent dit, aldus Meulman, dat TF 'dat vorig jaar met 25 duizend toeschouwers zijn beste jaar ooit draaide', volledig wordt gestript, zijn doelstellingen niet kan waarmaken en onderdelen moet stopzetten. TF presenteert naast de beste volwassen- en jeugdvoorstellingen van het afgelopen seizoen (TF en TF Jong) ook een open podium voor beginnende makers (Amsterdam Fringe Festival) en debatsessies, workshops en prijsuitreikingen (Nieuwe Grond). 'Hoe goed het festival ook loopt, het voelt dubbel. Je begint toch beschadigd. Je verliest, mét positief advies.'

Meulman benadrukt dat hij niet alleen voor TF wil strijden, maar ook voor collega's. 'Festivals, gezelschappen, film, architectuur, musea, overal is de ondergrens bereikt. We doen wel chic met een Gala van het Nederlands Theater, maar de acteurs betalen hun eigen prijsuitreiking. Als dit doorgaat, slaat het amateurisme toe. Ik kan op papier wel teruggaan van zes naar twee dagdelen per week, maar moet ik dan met andere klussen mijn baan als festivaldirecteur financieren? Dat is absurd. In het buitenland snappen collega's niet dat het er zo aan toegaat in Nederland.'

Essayist Bas Heijne probeerde tijdens zijn Staat van het Theater - de traditionele openingsspeech - het gesprek weg te trekken van de cijfers, door te wijzen op de emotionele, inzichtgevende betekenis van voorstellingen: drukken we alles in de kunstwereld uit in de harde, heldere taal van het geld of proberen we te stamelen in de taal van de kunst, van de emotie, van het inzicht, luidde zijn retorische vraag tijdens de opening.

Prijsuitreikingen tijdens TF

Naast de BNG Bank Nieuwe Theatermakersprijs (aan Eva Line de Boer/Festival Cement voor Dit gebeurt allemaal tegelijk) wordt maandag de Nikon Theaterfotografieprijs uitgereikt aan de beste serie scènefoto's van het afgelopen seizoen. Het Prins Bernhard Cultuurfonds lauwert Maaike Bergstra met het Theater Tekst Talent Stipendium, voor de uitwerking van haar toneeltekst met de werktitel De-constructie-baby. Op zondag 11/9 eindigt TF met een uitreiking van een reeks toneelprijzen zoals de Gouden Krekel (beste jeugdtheaterproductie) en de belangrijkste acteerprijzen: de Louis d'Or en de Theo d'Or.

Het Noord Nederlands Toneel met Borgen.Beeld Reyer Boxem

Heijne waarschuwde voor te veel berusting in het verlies van (financiële) erkenning voor de kunsten. 'Er is nu zo vaak geroepen dat het toneel naar de mensen toe moet komen, publieksbereik tot hoogste prioriteit moet maken, zich moet voegen naar de smaak van de samenleving, dat je je afvraagt of het niet eens tijd wordt de boel om te draaien en tot het omgekeerde op te roepen: laat de samenleving het theater opzoeken!'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden