Gekleurde kinderen in de hoofdrol, is dat een trend?

Afgezien van Jip en Janneke zijn de personages in Nederlandse kinderboeken zelden zwart. Robert Vuijsje ontving er onlangs twee met gekleurde hoofdrolspelertjes (trend?) en las die met zijn beige/bruine kinderen.

Mooie, spannende en veelgelezen kinderboeken met toevallig donkere hoofdrolspelers. Beeld Silvia Celiberti

Mijn zoon wilde naar een kapper uit Syrië. Dat deed hij niet uit liefdadigheid, het ging om sterrenkapper Hanni Hanna. Mijn oudste zoon kende Hanni Hanna niet als de man die via zijn kameraad Gregory van der Wiel de huiskapper werd voor de spelers van het Nederlands elftal. Sonny is 10, de voetballer Gregory van der Wiel is van voor zijn tijd. Hij kende Hanni Hanna van zijn vlogs op YouTube.

In de Hoofddorpse kapsalon keek Hanni Hanna naar de zwarte haren van Sonny en vroeg: 'Wat is je afkomst?' Sonny antwoordde dat hij Braziliaans is. Dat is het land waar zijn moeder vandaan komt. Zodra we de kapsalon uit waren vroeg ik: 'Waarom zei je niet dat je joods bent, die zwarte haren heb je toch ook van mij?' Sonny vertelde dat deze vraag hem niet eerder was gesteld, hij had nooit een reden gehad om na te denken over het antwoord.

Sonny heeft een huidskleur die je tegenwoordig geloof ik beige moet noemen. Het betekent dat je min of meer dezelfde huidskleur hebt als witte Nederlanders, maar dan met zwart haar en een uiterlijk dat niet helemaal oud-Hollands is. De meeste Nederlanders van Turkse of Marokkaanse afkomst zijn beige.

Mijn jongste zoon heeft een moeder van wie de ouders uit Suriname komen. Samuel is bruin en heeft kroeshaar. Hij is 7. Toen ik hem een keer vroeg naar de kleur van de andere kinderen in zijn klas, zei hij dat alleen Lily donkerder was dan hij. Lily is niet donkerder dan Samuel, ze is beige. Dit is hoe weinig mijn kinderen hebben nagedacht over hun kleur.

In de aanloop naar de Kinderboekenweek ontving ik twee uitnodigingen voor boekpresentaties. Beide boeken hebben gekleurde hoofdrolspelertjes. Daar zijn er niet veel van in de Nederlandse kinderliteratuur, dus ik concludeerde: dit moet een trend zijn, vanaf dit jaar wordt alles anders. Jip en Janneke hebben op de tekeningen een zwart gezicht, maar ik geloof niet dat daaruit moet worden geconcludeerd dat ze creools zijn.

Brian Elstak i.s.m. Karin Amatmoekrim
Tori
Das Mag; euro 19,99.

Cynthia McLeod
No kwik in ons bos
De Nieuwe Kerk Amsterdam en uitgeverij Conserve; 84 pagina's; euro 12,95.

Reuzenschildpad

Het eerste nieuwe boek is van kunstenaar Brian Elstak, die de illustraties maakte en de tekst schreef in samenwerking met Karin Amatmoekrim. Tori gaat over een reuzenschildpad die op een eiland drie eieren vindt waar mensenkinderen uitkomen. 'De drie kinderen zijn zwart', zegt Brian Elstak. 'Maar hun kleur speelt verder geen rol in het verhaal. Waar het mij om ging: het begint vroeg, met het voorlezen aan je kinderen. Nederlandse kinderboeken met zwarte hoofdrolspelers bestaan bijna niet. Daarom wilde ik er een schrijven.'

Cynthia McLeod, bekend van de Surinaamse moderne klassieker Hoe duur was de suiker?, schreef het tweede boek: No kwik in ons bos, in opdracht van de Nieuwe Kerk in Amsterdam, als onderdeel van de tentoonstelling We Have a Dream. 'Ik wilde absoluut niet per se een kinderboek schrijven met donkere personages', zegt Cynthia McLeod. 'Mijn boeken spelen zich af in Suriname, dan gaat het automatisch over kinderen die daar wonen. In dit geval een indianenmeisje.'

Ik las beide boeken met mijn kinderen. Samuel bekeek de tekeningen van de bruine kinderen in Tori en ik vroeg: wat zijn dit? 'Jongetjes.' Het zijn twee jongetjes en een meisje, maar ik vroeg: wat voor jongetjes? 'Aardige jongetjes.' En wat zijn ze nog meer? 'Een team.' Later zei hij over een van de personages, Bones: 'Die lijkt op mij. Als je voorleest moet je hem Samuel noemen.'

De Braziliaanse opa van Sonny is een mix van creools en indiaans. In die zin lijkt Sonny op Marisa, de hoofdrolspeelster in No kwik in ons bos. Marisa woont in een indianendorp in het tropische regenwoud van Suriname, waar goudzoekers kwik gebruiken bij hun zoektocht naar goud. Wat is de Nederlandse politiek correcte term voor het tegenwoordig verboden woord 'indianen'? Inheemsen? Is niet iedereen ergens inheems?

De vergiftiging door kwik is een groot maatschappelijk probleem in Suriname. Ook Marisa wordt ziek. Ik vroeg Sonny wat voor meisje ze is. 'Ze helpt haar moeder veel en ze is aardig. Niet egoïstisch, net zoals ik.'

Voelde Sonny zich verbonden met haar? 'Meer met haar broertje Chereo. Hij speelt en klimt in het bos. Marisa is alleen maar haar moeder aan het helpen.' Ik zei: ze is een indiaan, net als jij. 'Ooh', antwoordde Sonny. 'Bedoelde je het zo.'

Heb ik zelf, als kind of volwassene, ooit gelet op de afkomst van romanpersonages? Mijn familieleden die de Holocaust overleefden, maakten zeer duidelijk dat wij anders waren dan niet-joden, maar als ik in mijn boekenkast kijk vormen de joodse schrijvers een kleine minderheid. Een paar weken geleden schreef Sheila Sitalsing in de Volkskrant over de onthulling dat Sjakie, van de chocoladefabriek, eigenlijk zwart had moeten zijn: 'Ik gaf de kinderen uit de boeken die ik las allemaal een zelfbedacht uiterlijk. Ze zagen er gewoon uit als de mensen om me heen.'

Dat deed ik ook. En nog steeds. Vind ik het belangrijk dat kinderen zich kunnen herkennen in een boek? Ja, natuurlijk. Zou het goed zijn als de personages in kinderboeken meer divers worden? Zeker. Wil ik dat mijn eigen kinderen zich geobsedeerd bezighouden met hun afkomst? Liever niet. Hopelijk worden Tori en No kwik in ons bos wat ze in een beschaafd land vanzelfsprekend horen te zijn: mooie, spannende en veelgelezen kinderboeken met toevallig donkere hoofdrolspelers.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden