INTERVIEW

'Gekke Sam' maakt film over liefde en verkeerde vrienden

Met zijn examenfilm vergaarde Sam de Jong al roem. Nu is er zijn onstuimige speelfilmdebuut Prins, met drie Marokkaanse jochies uit Amsterdam-Noord, twee rappers en een paarse Lamborghini.

Regisseur Sam de Jong Beeld Daniel Cohen

'Gekke Sam, wat de fuck is dit?' Het is de zomer van 2013. In een buurthuis in Molenwijk, Amsterdam-Noord keken dertig jongens en meisjes zojuist naar Sam de Jongs korte film Marc Jacobs, over een straatpuber die zich onder meer bekommert om de coolste zonnebril, een paar dagen voor-ie met zijn vader op vakantie naar Marokko vertrekt. De Nederlandse regisseur Sam de Jong (1986), in 2012 afgestudeerd aan de Filmacademie met zijn van Peking tot Los Angeles bekroonde Magnesium, stuitte op een muur van onbegrip. 'Wat ís dit, man?'

Marc Jacobs begint met grappen en een illegale zonnebrildeal in een stripachtige beeldtaal en eindigt in abstractie, wanneer het hoofdrolspelertje in een zandstorm terechtkomt en minutenlang door een weiland rent. De Jong: 'Die hele zaal, níémand snapte het - het was een marteling. Als ik het einde nu zie, denk ik: heel mooi, maar het is totaal elitair filmmaakgedrag.'

Het was de eerste ongepolijste stijloefening die zou leiden tot De Jongs speelse en kleurrijke speelfilmdebuut Prins, dat begin dit jaar tijdens het filmfestival van Berlijn het jeugdprogramma Generation 14plus opende. Voor het oog van de internationale filmvakbladen bovendien, die kritisch én enthousiast oordeelden.

Prins

Sam de Jong vertelt een bekend verhaal op een volstrekt originele manier. Lees hier de viersterrenrecensie van Prins.

Prins gaat over opgroeien in de Amsterdamse Molenwijk.
Sam de Jong. Beeld Daniel Cohen

Die jongens gaven je een realitycheck?

'Absoluut. Ze hoeven de film niet leuk te vinden, maar ze moeten hem wel snappen. Het gaat over hen tenslotte. Vanaf toen wist ik: als ik met deze jongens mijn speelfilmdebuut maak, moet het iets zijn waar zij ook naar willen kijken. Dat vind ik vet aan Werner Herzog en Martin Scorsese: zij maken gelaagde films, maar de eerste laag is voor iedereen toegankelijk.'

In Prins keren ze terug, hoofdrolspeler Ayoub (De Jong ontdekte hem terwijl hij voor een documentaire een kickbokser volgde) en zijn vriendjes Oussama Addi en Achraf Meziani, jochies van 16, 17 jaar oud, zonder acteerervaring. Ze spelen onder hun eigen namen, in een verhaal dat zich laat kijken als een sprookje. Mooie Laura (Sigrid ten Napel) wandelt in slowmotion wanneer Ayoub haar voor het eerst ziet, de iets oudere buurtcrimineeltjes hebben tatoeages en rijden op quads en opperslechterik Kalpa (een uitzinnige Freddy 'Vjèze Fur' Tratlehner van De Jeugd van Tegenwoordig) kruipt 's nachts gluiperig uit zijn garagebox, in zijn schreeuwend paarse Lamborghini Diablo. Quadcrimineel Ronnie wordt gespeeld door havenarbeider Peter Douma, pestkop uit De Jongs basisschooltijd. Zijn broert Franky (rapper Jorik Scholten alias Lil' Kleine) valt voor Ayoubs halfzus.

Over de onstuimigheid van opgroeien gaat de film, zegt De Jong. 'En de verwachtingen van de samenleving: hoe je je behoort te gedragen, hoe je ouders daar soms geen grip op hebben, terwijl ze dat wel proberen, en hoe jij iets probeert terug te geven, maar ook bezig bent met banaliteiten als nieuwe schoenen.'

Blikvanger van Prins is Kalpa's Lamborghini, waarvan er volgens De Jong maar zeventig op de wereld zijn. Hij moest extra geld losweken om de auto - 'duurder dan de hele film bij elkaar' - vier dagen te huren. Toen de Lamborghini op de eerste draaidag uit de trailer van de verhuurder rolde, stond de straat vol mensen. 'Die auto hoort natuurlijk niet in zo'n wijkje. Zo verzamelde ik visueel prikkelende elementen. Die auto vloekt met het geel van de huizen en het blauw van de lucht. Elke keer als de motor startte, gingen in de hele straat autoalarmen af.

'De verhuurder bestuurde de Lamborghini tijdens de opnamen zelf.

Is het slimme marketing om voor je speelfilmdebuut twee populaire rappers te casten?

'Freddy is een goede vriend. Hij komt ook uit Molenwijk en vertelde verhalen over een jongen uit zijn jeugd die op gebouwen poepte. Hij zou bezeten zijn door een 'Kalpa'. Zo is die naam een eigen leven gaan leiden.

'Voor de rol van Lil' Kleine, Jorik, zocht ik een jongen die op kon tegen de drie-eenheid van Ayoub, Oussama en Achraf. Dat lukte een heleboel acteurs niet - die jongens zijn voor de dood niet bang. Met Jorik zag ik voor het eerst: ah, hier hebben ze wel respect voor. Dit is iemand met status. En hij doet het gewoon goed. Hij is heel charismatisch, ik denk dat-ie daarom ook zo populair is. Vervolgens ontstond nieuwe spanning omdat Ayoub en Jorik moesten bevechten wie de hoogste status had. Maar dat heeft uiteindelijk alleen maar een goede dynamiek opgeleverd.

'Het is ook een film over popcultuur, over identiteit gebaseerd op merken en iconen. Daar vormen rappers een belangrijk onderdeel van. Als je een film maakt over jongens van 15 die veel buiten leven, kun je daar niet omheen.'

Rapper/ acteur Lil Kleine. Beeld anp

In hoeverre spelen Ayoub, Oussama en Achraf zichzelf?

'Er zit veel van hun echte zelf in, maar het is wel gestileerd. Ze kennen hun tekst niet, die souffleer ik van achter de camera. Ik bekijk ze in close-up en zeg: 'Oussama, kijk naar rechts en lach naar Achraf.' Daardoor krijg je een gekke, geconstrueerde realiteit, maar wel met echte mensen.

'Die stijl is uit noodzaak geboren. Als je ze bij elkaar zet, leiden ze elkaar voortdurend af. We filmen ze gewoon één voor één, dacht ik toen. Ik keek in die tijd veel naar films van Robert Bresson, bestudeerde hoe hij verhalen vertelt via handelingen en blikken. Juist door die dialoogscènes uit elkaar te trekken krijg je controle over de tijd in zo'n scène - het werkte, er ontstond een speelse vertelvorm.'

Tekst gaat verder onder trailer.

Waren ze wel te regisseren?

'Het was een gevecht. Ayoub en ik hebben letterlijk aan elkaars truien getrokken. Voor hem was het extra zwaar, want we zaten midden in de ramadan. 25 lange dagen werd er van alle kanten op alle uren van de dag aan hem getrokken, dat was hij totaal niet gewend. Liep hij weg, moest ik weer achter hem aan.

'Een scène die de film niet eens heeft gehaald, blies de boel bijna op. Ayoub moest bij Kalpa een crackpijp roken. Hij had al een sigaret moeten roken, bakpoeder gesnoven. Hij zei: ik ga geen crackpijp roken. Maar dit ben jij niet, zei ik, dit is je karakter en die pijp is nep. Maakt niet uit, zei hij, een crackpijp is voor zwervers. Hij liep weg, ik wist niet meer wat ik moest doen. Uiteindelijk werd ik geholpen door zijn oud-kickbokstrainer. Ayoub kwam terug en rookte die crackpijp.'

Hoe kreeg je dat uiteindelijk toch steeds voor elkaar?

'Dat weet ik niet. Ik denk dat iedereen het een verademing vindt om soms zijn masker te laten vallen.'

Zelfde merk, zelfde kleur

In het nachtleven krijg je een veel betekenende blik als het over paarse Lamborghini's gaat: het zijn xtc-pillen, naar verluidt van uitstekende kwaliteit. 'Haha, nooit van gehoord!', mailt Sam de Jong, gevraagd naar de overeenkomst met de auto van hetzelfde merk en dezelfde kleur in zijn film. 'Ik wist niet dat jullie zo'n wilde redactie hadden bij de Volkskrant, maar dit is toeval.'

Je komt uit Durgerdam, vlak bij Amsterdam, groeide op in de buurt waar Prins zich afspeelt. Wie was je vroeger?

'Ik kwam uit een fijn milieu, maar was erg bezig met het verkennen van grenzen. Op het schoolplein vond ik het op een gegeven moment belangrijk dat mijn scooter het hardst van iedereen ging. Bij mij hield het op bij winkeldiefstal, Bureau Halt, opgepakt omdat ik een jointje uit een growshop had gejat. Maar het had zomaar echt mis kunnen gaan. Met mijn broertje - ik was 12 - legde ik ooit 75 gulden samen om van een louche figuur een pistool te kopen. Dat mislukte. Die jongen kwam een week later naar ons toe om te zeggen dat-ie ervan uit eten was geweest. Toch was dit zo'n figuur waar ik stiekem tegen opkeek. Kalpa is zo iemand: een mythische herinnering, groter dan het echte leven, gecombineerd met soortgelijke karakters uit de films die ik toen zag.'

Op dezelfde wijze is Laura, het meisje waar Ayoub als een blok voor valt, eigenlijk veel te mooi. Wat trekt je zo aan in die theatraliteit?

'Ik wilde de directe prikkels uit Ayoubs omgeving uitbeelden zoals een jongen van zijn leeftijd die ervaart. Hij verheerlijkt Laura totaal. Het is een droom, zoals je als jongen ook oudere jongens verheerlijkt. Of je ouders. De magie die daaromheen hangt heeft iets onschendbaars. Daar kom je als buitenstaander niet bij.

'Ik vertel op een manier zoals dat alleen binnen mijn filmische werkelijkheid kan. Dat is het ultieme wat je met film kunt doen: alles naar je hand zetten en zo iets vertellen waar je eigenlijk geen woorden voor hebt.'

Je verleidt met mooie beelden van mooie spullen, tegelijk blijkt in Prins dat echt geluk van binnen komt.

'Dat is de enorme tegenstrijdigheid van deze tijd, toch? Je houdt jezelf graag voor dat je geen spullen nodig hebt om gelukkig te zijn, maar tegelijk voel ik mij lekker als ik met een nieuwe zonnebril door de stad fiets. Ken je dat gevoel? En ik ben een streber, al heeft de scooter op het schoolplein plaatsgemaakt voor cinema. Daar komen het materialisme en spirituele samen, denk ik.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden