INTERVIEW

'Gehandicapte personages zijn te publieksvriendelijk'

In de aangrijpende Israëlische film Next to Her tonen de makers een geestelijk gehandicapte zoals die in speelfilms zelden te zien is.

Liron Ben-Shlush en Dana Ivgy in Next to Her. Beeld Rechtenvrij
Liron Ben-Shlush en Dana Ivgy in Next to Her.Beeld Rechtenvrij

Ze bonkt met haar hoofd op de grond, kwijlt en krijst als een dier en huilt tot je hart ervan breekt. De ernstig verstandelijk beperkte Gabby, een van de hoofdpersonages in het Israëlische psychologische drama Next to Her, is soms vreselijk om naar te kijken. En dat is precies wat de makers wilden.

'Omdat ik zelf opgroeide met een zwaar gehandicapt zusje, ben ik zeer gevoelig voor de representatie van gehandicapten in films', zegt Liron Ben-Shlush (33), die het scenario van Next to Her schreef en in de film te zien is als Gabby's zus Chelli. 'Doorgaans blijven gehandicapte filmpersonages veel te publieksvriendelijk: te netjes en braaf.' Dat vindt ook Ben-Shlush' echtgenoot Asaf Korman (33), die met Next to Her zijn regiedebuut afleverde. Korman: 'Gabby's bijna dierlijke gedrag moet aanvankelijk schokken, misschien zelfs walging oproepen. Het moet heel realistisch zijn, tot aan de grens van het draaglijke.' Ben-Shlush: 'Geen genade voor de toeschouwer.'

Overacteren

Next to Her speelt zich grotendeels af in een slonzig appartement in een achterbuurt van havenstad Haifa, waar dertiger Chelli de verzorging voor de iets jongere Gabby vrijwel volledig naar zich toetrekt - op het ziekelijke af, zonder oog te hebben voor de persoon achter de gehandicapte. De camera toont de actrices in benauwende close-ups; en dat terwijl de in Israël zeer populaire actrice Dana Ivgy voor de rol van Gabby kilo's aankwam, haar haar kortknipte, neptanden droeg en de hele film onder make-up zit die de oneffenheden in haar gezicht eerder benadrukt dan verdoezelt.

Bang om haar acteerwerk te overdrijven, moest Ivgy worden aangespoord om harder te schreeuwen, nóg meer te kwijlen. 'Het stelde haar gerust dat wij steeds aanwezig waren om haar tegen overacteren te beschermen', aldus Korman, die met Ben-Shlush in een Amsterdams hotel is neergestreken om over hun film te praten. 'Bovendien hebben we heel zorgvuldig gemonteerd: door de shots van Gabby niet langer te laten voortduren dan noodzakelijk, voorkwamen we dat de toeschouwer een voyeur werd. Want ook dat stoort ons vaak aan films met gehandicapte personages: dat ze zich opstellen als een freakshow.'

Stijl

Regisseur Asaf Korman liet zich voor de stijl van Next to Her door verschillende genres inspireren. De acteursgerichte drama's van John Cassavetes en de gebroeders Dardenne, maar ook de landschapsfotografie van de klassieke western, 'zij het met de lichamen van de actrices als landschap'. Opvallend aan Next to Her is de abrupte geluidsmontage. Gabby's geschreeuw en de muziek worden vaak zomaar afgekapt, met verontrustend effect. 'Dat heb ik misschien overgenomen van horrorfilms.'

Interpretatie

Autobiografisch wil Ben-Shlush Next to Her niet noemen, ook al was de relatie met haar eigen gehandicapte zusje de kiem waaruit het scenario ontstond. Terwijl Chelli Gabby zoveel mogelijk zelf wil verzorgen, werd Ben-Shlush' zusje op haar 12de in een verzorgingstehuis opgenomen. 'In tegenstelling tot Chelli heb ik mezelf helemaal kunnen ontplooien: ik ben naar Tel Aviv verhuisd, heb een acteeropleiding gevolgd en een gezin gesticht. Chelli is de vrouw die ik had kunnen worden als ik dat allemaal niet had gedaan.'

Dat Chelli met de nodige frustraties worstelt, blijkt duidelijk uit de scène waarin de zusjes samen in bad liggen, en Chelli met haar voet Gabby's hoofd langdurig onderwater drukt. Wat er dan precies in haar omgaat, blijft evenwel onduidelijk: geen spijtbetuigingen in de dialoog, geen gezichtsexpressies die Chelli's eventuele schrik om haar eigen handelen verhelderen.

Korman: 'We houden ervan als de toeschouwer zelf aan het interpreteren kan slaan. Daarom benadrukken we niet wat Chelli op dat moment denkt of voelt.' Om dezelfde reden laten Korman en Ben-Shlush in het midden waarom Chelli schrikt wanneer ze in een andere scène door het raam van Gabby's dagopvang kijkt. Ben-Shlush: 'Ze schrikt omdat ze dan voor het eerst ziet dat Gabby ook een leven los van haar kan hebben. Dat ze wel degelijk een sociaal wezen is. Maar omdat we zulke dingen niet willen voorkauwen, kijken we niet met Chelli door het raam maar houden de camera op háár gericht. Zodat je als toeschouwer echt moet proberen tot haar door te dringen.'

Liron Ben-Shlush Beeld
Liron Ben-ShlushBeeld

Verheven zielen

Ondanks de zware materie en de weinig uitleggerige plot was Next to Her in Israël een groot arthousesucces - groter dan Korman had verwacht. 'Ik denk dat het onder andere komt doordat het onderwerp eruit springt. Nu eens géén film over het Palestijns-Israëlische conflict of over de botsing tussen religie en seculariteit. De mensen zijn die thema's een beetje zat. Next to Her vertelt een klein, persoonlijk verhaal en dat spreekt de mensen aan.'

Wat is er eigenlijk specifiek Israëlisch aan dit gegeven? Had Next to Her zich niet ook ergens anders op de wereld af kunnen spelen? Korman: 'Wellicht dat de mantelzorg voor gehandicapten typerend is - iets wat voortkomt uit de orthodox joodse opvatting dat gehandicapten verheven zielen zijn.' Ben-Shlush: 'Tegelijkertijd worden ze in Israël, net als overal op de wereld, van het publieke leven afgeschermd.'

Verheven zielen: precies wat een man zegt, wanneer hij in Next to Her Gabby ziet dollen in een ballenbak. 'Ik weet nu weer waar ik dat vandaan heb', herinnert Ben-Shlush zich. 'Mijn ex-vriendje zei het ooit, over mijn zusje. Misschien geloofde ik dat toen zelf ook.'

Recensie (***)

Indringend debuut over verstikkende relatie tussen twee Israëlische zussen. Korman en Ben-Shlush maakten een volwassen, realistisch drama dat regelmatig van kleur verschiet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden