ACHTERGROND

Geen getekende goalgetters meer

Voetbalstripheld Roy Race mag dan zijn 60ste verjaardag vieren, het genre zelf is op sterven na dood. Een terugblik op de gloriedagen van Roy, Kick, Roel en Sjakie.

Kick Wilstra. Beeld Henk Sprenger

Een voetballer die met Melchester Rovers negen keer kampioen van Engeland wordt en drie keer de Europa Cup wint, in Zuid-Amerika wordt overvallen door rebellen en later acht medespelers verliest na een aanslag door terroristen in het Midden-Oosten, dat kan alleen in stripverhalen. Roy Race, heette hij, Roy of the Rovers.

Zestig jaar geleden, op 11 september 1954, verscheen in het Engelse tijdschrift Tiger de eerste aflevering van de strip. Roy Race zou uitgroeien tot de beroemdste voetballende stripheld, een icoon die in zijn hoogtijdagen, de jaren zestig, de oplage van het weekblad in Engeland opstuwde tot 400 duizend exemplaren.

Jongens wilden hem zijn en schreven brieven naar de redactie met het verzoek om een handtekening. Managers stelden hem als voorbeeld voor hun spelers. Roy bestond niet alleen op papier, hoewel zijn leven onwaarschijnlijke wendingen nam. Hij overleefde een aardbeving in het stadion van de Melchester Rovers en moest zijn loopbaan beëindigen na een helikopterongeluk (amputatie linkervoet).

Ook de manager van de Engelse nationale ploeg, Alf Ramsey, was een trouwe lezer die intensief contact had met tekenaar Paul Trevilion. Vaak belde hij Trevilion op om te klagen over een lichaamshouding van Roy tijdens een doelpoging, zei de tekenaar vorige maand in The Guardian. 'Ramsey raadde me altijd hetzelfde aan: ga naar buiten en kijk naar de bewegingen van Bobby Charlton.'

Ketelbinkiekrant

Nederland had zijn eigen Roy of the Rovers: Kick Wilstra, de 'wonder-midvoor'. In november is het 65 jaar geleden dat de eerste aflevering verscheen, in het Rotterdamse jeugdblad Ketelbinkiekrant. Tegelijkertijd lijfde ook een ander blad hem in, Kapitein Robs Vrienden. Later waren de avonturen van de 'Kikker' te volgen in de Typhoon, Friese Koerier en Het Parool.


Wilstra was een samenvoeging van de namen van drie bekende voetballers, Kick Smit, Faas Wilkes, en Abe Lenstra. Aan de stijl was te zien dat de tekenaar, Henk Sprenger (1919-2005), zich had laten inspireren door Amerikaanse comics.


Sprenger was een begenadigd talent die met onder anderen Marten Toonder, Pieter Kuhn (Kapitein Rob) en Hans G. Kresse (Eric de Noorman) deel uitmaakte van de Hollandse School. Hij gaf de jaren vijftig kleur met een blonde held die in Nederland (Victoria), Engeland (Malton Rovers) en Italië (Titan uit Milaan) furore maakte, bij zijn debuut voor Oranje meteen drie keer scoorde en trouwde met zijn jeugdliefde Jannie Robijn.


Kleur moet niet letterlijk worden genomen: Kick Wilstra beleefde zijn avonturen in zwart-wit. De bal werd nog een leren knikker of het bruine monster genoemd, voetbalschoenen waren kicksen, de veelscorende spits was een goalgetter. In het middelpunt stond de jongen uit Veendorp die in negentien achtereenvolgende interlands het, toegegeven, onwaarschijnlijke aantal van 52 doelpunten maakte.


Uit deel 2 van De avonturen van Kick Wilstra de wonder-midvoor: 'Zijn naam was iedere Nederlander bekend. Er werden zelfs liedjes op hem gezongen, kortom, hij was een dankbaar slachtoffer voor de sportpers en heldenvereerders.' Het was niet ver bezijden de waarheid. Ook na zijn loopbaan sprak hij nog tot de verbeelding.


In 1996 bouwde Erik Janssens een site om Kick Wilstra te eren. Waarschijnlijk heeft niemand zo'n grote collectie Wilstra-boeken en -memorabilia als hij. De afgelopen jaren werkte hij de site niet bij, maar met de 65ste verjaardag van de 'beste voetballer die Nederland ooit heeft gehad' merkt de Rotterdammer dat de belangstelling weer toeneemt. Voetbal International bijvoorbeeld bereidt een speciale uitgave voor.


Janssens (55) maakte in de jaren zeventig kennis met Kick Wilstra. 'Het was mijn jongensdroom, zoals van veel andere jongens.' De indruk was onuitwisbaar: 'Kick is integer en eerlijk en hij is ook nog eens een keiharde werker.'

Doorbraak

Ook op Joost Pollmann (1957), striprecensent, tentoonstellingmaker en voormalig creatief directeur van de Stripdagen Haarlem, maakten de avonturen van Kick Wilstra grote indruk. Hij las de door Het Parool uitgegeven, zestig cent kostende boekjes naar eigen zeggen met rode oortjes. 'Ik kan me nog goed herinneren hoe spannend het was om mee te leven met de doorbraak van Kick: van gewone jongen tot ster van het stadion. Alsof je het zelf meemaakte.'


Pas later kreeg hij oog voor de manier waarop Sprenger de avonturen van de voetballer in beeld had gebracht. 'Toen zijn werk een paar jaar terug werd tentoongesteld, zag ik opeens hoe mooi het was getekend. Vooral de covertjes waren prachtig, met titels als Latijns-voetbal en voetbal-Latijn.'


Zijn bewondering toonde Pollmann ruim vier decennia later met een boek waarin hij de geschiedenis van de voetbalclub Haarlem vermengde met die van Nederlandse voetbalstrips, De klonen van Kick Wilstra. De 'fabelachtige stripfiguur' van Sprenger, tevens 'sportman van ongekende allure', kreeg veel navolging.


Iedere generatie had zijn eigen stripheld. De voornaamste erfgenaam van Kick Wilstra is volgens Pollmann Roel Dijkstra, de sterspeler van FC Leidrecht. Het eerste album van Andries Brandt en Jan Steeman, Buitenspel, verscheen in 1976. Dijkstra was óók een wonder-midvoor, en ook blond.


Talloze striphelden kregen daarna voetbalschoenen aangemeten. De meeste helden waren van buitenlandse origine, Roy of the Rovers bijvoorbeeld. Niet Roy Race, maar Rob Visser was de hoofdpersoon in de populaire Nederlandse versie, Rob van de Rovers. Hij speelde voor Randstad Rovers.


De Frans-Belgische tekenaar Raymond Reding creëerde eind jaren zeventig een andere internationale ster, Eric Castel. In Nederland kreeg hij de naam Ronnie Hansen. Hij debuteerde eind jaren zeventig voor Barcelona.


Ook Sjakie Meulemans is van origine een buitenlander. Sjakie was een ster dankzij de 'wondersloffen' van de legendarische vedette Voltreffer Vick. In Engeland heette Sjakie Billy Dane. In 1970 speelde Dane voor de eerste keer op zijn wondersloffen, in het tijdschrift Scorcher.

Kick. Beeld Henk Sprenger
Kick. Beeld Henk Sprenger

Nauwelijks human interest

Voetballende striphelden tonen veel gelijkenissen. Ze zijn aanvaller en ze scoren vaak. Hun privéleven blijft grotendeels verborgen. 'Daar krijgen we alleen wat van te zien als ze op het punt staan om naar de training of de wedstrijd te vertrekken', zegt Pollmann. 'In de verhalen is nauwelijks human interest te ontdekken.'


Dat gold ook voor Appie Happie van De Taaie Tijgers, de held van Dik Bruynesteyn (1927-2012) die hem in Het Parool samen met onder anderen Tinus Plotseling, Sjakie Strijkijzer en doelman Lange-Jan-Met-De-Pet tot leven wekte. De tijd is streng geweest voor de strip: Appie Happie is nu vooral oubollig.


Het genre voert inmiddels een overlevingsstrijd. Toon van Driel (1945) is de enige Nederlandse tekenaar die de sport trouw blijft, met FC Knudde en de helden Jaap en Dirk. Als actuele dagstrip verschijnt FC Knudde al sinds 1973 in het Algemeen Dagblad. Aan vervolgverhalen in de stijl van Kick Wilstra of Roel Dijkstra heeft Van Driel zich nooit gewaagd.


Evenmin werd hij door voorgangers geïnspireerd. Kick Wilstra zegt hem niet veel. Dik Bruynesteyn heeft hij een keer bezocht, maar hij ging zijn eigen weg. 'Zelfs Sjakie en de wondersloffen was voor mij niet om doorheen te komen. Ik vond het niks.'


Hij ziet de toekomst voor de voetbalstrip somber in. 'Alle tekenaars zijn gestopt of dood. Dat is de eerste categorie. De tweede categorie is oud en versleten, zoals ik.'


Internet is de toekomst, zegt Van Driel. Zijn sportcartoon op nu.nl wordt volgens hem dagelijks bekeken door 80 tot 100 duizend mensen. 'Ik maakte altijd strips, nu heet het content. Ik hou van het Algemeen Dagblad, ik zal nooit vertrekken, maar met kranten weet je het nooit. Internet biedt nieuwe kansen.'


Ook Joost Pollmann is somber over de overlevingskansen van de klassieke voetbalstrip. 'Strips waren een medium voor de jeugd, maar tegenwoordig gamen jongeren liever. Het publiek voor klassieke strips als Kick Wilstra is bijna uitgestorven.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden