Gedoemd te sterven aan gebroken hart

Dat de dame met de camelia's aan het eind van haar stuk dood gaat, is geen geheim. Maar zo hoopvol en tevreden doodgaan als Chris Nietvelt doet in De dame met de camelia's van Het Zuidelijk Toneel, daar zou ieder mens voor tekenen....

Vlak voor haar laatste zucht stapt ze van haar sterfbed, gaat op de rand van het podium zitten en als het doek gevallen is, kijkt ze gelukzalig naar haar medespelers die als marionetten door moeten leven. 'Ik heb geen pijn meer. Het is alsof het leven in me terugkeert. Ik voel een welbehagen dat ik nog nooit gevoeld heb! Maar ik ga leven! O! Wat voel ik me goed.'

En dan sterft ze.

Het is het indrukwekkende slotbeeld van een voorstelling waarmee Ivo van Hove bewijst dat hij op de eerste plaats regisseur is en dan pas artistiek leider van dit, directeur van dat, en wat niet al. De dame met de camelia's is een ijkpunt in zijn carrière waarin hij de afgelopen tien jaar van Het Zuidelijk Toneel een van de belangrijkste theatergroepen heeft gemaakt.

De dame, zoals Chris Nietvelt haar speelt, is een samenvoeging van twee eerdere Van Hove-vrouwen: Blanche Dubois uit Tennessee Williams' De Tramlijn die Verlangen heet en Anne-Marie Stretter uit Marguerite Duras' India Song. Zoals ook de voorstelling daarvan een symbiose is: Van Hove combineert hier zijn hang naar technische esthetiek en - aan de hand van zijn personages - zijn zoektocht naar de liefde, die overigens nooit gevonden wordt.

Publiek dat wil zwijmelen bij deze treurige geschiedenis van de courtisane Marguerite Gautier komt bedrogen uit. Van Hove heeft Dumas' negentiende-eeuwse liefdestragedie volledig ontdaan van het sentiment. Het vergt een uiterste concentratie om de voorstelling volledig te ondergaan. Zo gaan de eerste twintig minuten op aan een hevig gestileerde verbeelding van het voze en lege leven in de betere kringen waarin Marguerite vertoeft.

Pas als de liefde tussen haar en de jonge Armand Duval (een intens spelende Steven van Watermeulen) ontbrandt, geeft Van Hove ruimte aan iets dat je inleving zou kunnen noemen.

In zijn regieopvatting is Marguerite van meet af aan verloren. Het doet er dan ook niet toe dat Armands vader haar de omgang met zijn zoon verbiedt omdat ze de goede naam van zijn familie bezoedelt. Dat ze uiteindelijk aan de tering bezwijkt, is ook bijzaak: deze vrouw is gedoemd te sterven aan een gebroken hart.

De vormgeving van Jan Versweyveld, als altijd allesbepalend, onderlijnt de allesverzengende somberte. Hij ontwierp dit keer een strakke, kale constructie waarin boudoir, slaapkamer en landhuis samenvallen en zette het toneel in schitterend, meestal ijskoud licht.

Marc Meulemans componeerde een soundtrack die de hele voorstelling door klinkt als muziek die altijd tegen de harmonie in gaat, zwoel of keihard snerpend. Pas als Armand en Marguerite elkaar aan het sterfbed in naakte glorie omhelzen, is het stil, sensationeel stil.

Een gouden voordoek dat als een guillotine naar beneden suist, een aantal oogverblindende creaties van Dries Van Noten die gemáákt zijn voor het als een espenblad trillende lichaam van Chris Nietvelt en een van liefdes- en wanhoopspoëzie zinderende vertaling van Judith Herzberg completeren deze bijna volmaakte productie.

Bijna volmaakt, want met de verstaanbaarheid is het niet best gesteld (het is zaak niet verder dan rij 10 te zitten) en de bijrollen, voor zover ze niet tot edelfiguratie zijn teruggebracht, kunnen beter. Zo is Joost Prinsen als de vader van Armand niet overtuigend, en eerder clownesk dan gevaarlijk.

'Vroeg of laat moet een mens sterven aan wat hem deed leven. De liefde deed mij leven, ik sterf eraan', zegt de Dame die in de briljante vertolking van Chris Nietvelt ruim twee uur lang in een zenuwslopend-enerverende voorstelling over een dodenakker van gefnuikte liefdes doolt.

Bij de artiestenuitgang gaan staan om de actrice na afloop camelia's toe te werpen, zoals destijds in Frankrijk gebruikelijk was, is er dit keer niet bij.

Jammer.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden