Gedichten uit de geheime laden van Johnny Cash

In laden en kasten vond John Carter Cash, de zoon van Johnny Cash, gedichten en poëtische aantekeningen van zijn in 2003 overleden vader. Deze 'unknown poems' zijn nu verschenen in de bundel 'Forever Words'.

Johnny Cash met zijn grote liefde June Carter. Beeld epa

Sla de bundel Forever Words open en het leest als een kinderboek met geluid. Want bij elke woord, bij alle afgedrukte gedichten, hoor je de bassende gebroken stem van Johnny Cash, met de zeggingskracht van zijn monumentale serie cd's American Recordings - zoals iedereen weet het beste wat de popmuziek de afgelopen 25 jaar heeft voortgebracht.

Alleen zit die stem niet in deze bundel. Die zit in je hoofd. Net als het boom-chicka-boom-ritme, dat zo bij zijn vroege nummers hoorde. Neem zijn laatste gedicht, Forever, dat hij in de zomer van 2003 met een bibberende hand schreef, acht regels lang, zittend in een rolstoel. Zijn vrouw June was net overleden en zelf zou hij een paar weken later in het Baptistist Hospital in Nashville het leven laten, 71 jaar oud. Hij dichtte:

Like the 309

Op zijn laatste benen nam hij ook zijn laatste song op, Like the 309. Daarin is hij eveneens aan het voorsorteren op 'Dr. Death', dat hij in een houten kist met trein 309 zal worden weggevoerd. Die stem, steeds krakkemikkiger en dunner, afgewisseld met een diepe zucht, alsof hij het gevoel had dat de deksel al werd vastgeschroefd. Die stem hoor je, als de regels van Forever Words voorbijtrekken.

'Als ik deze gedichten lees, is 't alsof mijn vader tot me spreekt', zegt John Carter Cash (46) dan ook. 'Ik hoor hem als het ware praten, ik voel dat hij zich tot mij richt. Alsof ik opnieuw met hem in contact sta, op een zeer persoonlijke manier. Hij heeft z'n verhaal nog nooit zo verteld, zoals in deze bundel, het is completer dan ooit.'

John Carter Cash aan de telefoon, over die stem en over de postuum uitgegeven poëzie van zijn vader. Hij staat met de hoorn in zijn handen in Hendersonville, Tennessee, in die tot muziekstudio verbouwde oude schuur. In deze Cash Cabin Recording Studio nam zijn vader met producer Rick Rubin zijn American Recordings op, in de periode 1993 tot en met 2003. 'Die gedichten verbinden me met hem. Het herinnert me aan hoe hij was: zijn karakter, zijn humor, zijn diepzinnigheid - het hele spectrum.'

A Boy Named John

In 1969 scoorde Johnny Cash een hit met A Boy Named Sue, geschreven door Shel Silverstein, en door Cash live uitgevoerd in de San Quentin-gevangenis. Het nummer vertelt hoe een vader zijn zoon de meisjesnaam Sue geeft om hem weerbaar te maken. De zoon wordt het mikpunt van spot en zint op wraak. Toen een jaar later June Carter en Johnny Cash in het echt een zoon kregen, noemden zij hem John (foto links) en zongen ze een duet: I Got a Boy (and His Name Is John).

Johnny krijgt de National Medal of Arts van de toenmalige president George W. Bush. Beeld epa

Tweeduizend geschriften

John Carter Cash is het enige kind van countrylegenden June Carter en Johnny Cash, al had hij zes halfbroers en zussen, de kinderen van beide ouders uit eerdere huwelijken. Hij beheert hun nalatenschap, zingt zelf, schreef kinder- en fantasyboeken en is de uitbater van deze studio, waar grote countryzangeressen als Loretta Lynn hun muziek opnemen.

Net na de dood van The Man in Black snuffelde hij in zijn vaders kantoortje, in laden en in kasten, en trof daar pak 'm beet tweeduizend 'geschriften' aan, in schriftjes en aantekenboekjes. Dan hebben we het nog niet eens over talloze brieven van Cash aan zijn vrouw, die her en opgeborgen lagen.

Uit deze losse flodders, aantekeningen, essays, hele en halve gedichten en aanzetten tot liedjes werden tweehonderd interessante schrijfsels apart gelegd, en daaruit werden er zestig gekozen die volgens de samenstellers het label 'verbazingwekkend' verdienden. Uiteindelijk bleven 41 gedichten over die zijn countryleven samenvatten: een bangige 12-jarige Cash, een pillenslikkende maniak, het betere hartzeer, eenzame mannen onderweg, evangelische bespiegelingen, ware liefde en messcherpe zelfspot.

'Mijn vader schreef zijn hele leven, altijd en overal', zegt John Carter Cash. 'Hij was erop gefocust zich creatief te uiten, en of dat een liedje of een gedicht werd, dat maakte niet uit. Soms was hij was aan het prutsen aan iets, om het vervolgens onaf weg te leggen. Hij las me zijn poëzie voor, zoals het gedicht Going, Going, Gone. Op een dag zou het zomaar een song worden, zei hij. Het ging over zijn innerlijk gevecht met zijn verslaving. En hoe hij zich reinigde, zijn catharsis.'

Literaire woudreuzen

Cash las vaak poëzie, vertelt zijn zoon. Het waren niet zozeer moderne dichters die hem raakten, maar vooral literaire woudreuzen als William Blake (1757-1827) en Henry Wadsworth Longfellow (1807-1882). Zijn grootste inspirator noemde hij Edna St. Vincent Millay (1892-1950), van wie hij in 1963 haar treurige gedicht Ballad of the Harp Weaver op een kerstplaat voordroeg, zichzelf begeleidend op gitaar.

'Je kunt zeggen dat het soms onduidelijk is: is het nou een liedje of een gedicht? Ook bij mijn vader. Hij schreef meer dan duizend songs. Wat maakt het uit? Kijk naar Bob Dylan. Sommigen betwijfelen of hij de Nobelprijs wel verdient, als liedjesschrijver. Maar hé, het zijn gewoon beatnikgedichten. Bij Edna St. Vincent Millay kun je ook de muziek erbij bedenken. Het gaat uiteindelijk om woorden en de gevoelens die ze oproepen. Als iets me raakt, noem ik het poëzie, met of zonder melodie.'

Als hij zo de hoorn neerlegt, gaat hij verder met de productie van de cd Forever Words, die dit najaar moet uitkomen. Gedichten uit deze bundel worden op muziek gezet door onder anderen zijn halfzus Rosanne Cash, Chris Cornell (Soundgarden), countryzangers Jamey Johnson en Brad Paisley, bluegrass-diva Alison Krauss en Elvis Costello. En één van de oude outlawbuddies van zijn vader, Kris Kristofferson (80), opent de cd, door met zijn al even onsolide stem Forever voor te dragen.

John Carter Cash (links) met zijn ouders, zus en haar man. Beeld afp

Duisternis

Als groot kenner van rock-'n-roll en poëzie was Paul Muldoon bij dit literaire project betrokken, als mede-samensteller. De Ierse dichter, gitarist en Princeton-professor schreef ook het voorwoord van de bundel, waarin hij Johnny Cash plaatst in een traditie van Iers-Schotse 18de-eeuwse balladezangers. Een ongekend intimiderende diepgang schrijft hij Cash toe. Muldoon ziet 'm als het ware zo een overvolle pub binnenstormen in een lang zwart gewaad, in vervlogen tijden, om de mensen zijn sombere voordracht zo in hun bakkes te duwen.

'Er is altijd duisternis in zijn leven geweest', vertelt Cash jr. 'In zijn poëzie vind je dat terug. Dat begon al met de dood van zijn twee jaar oudere broer Jack, toen mijn vader 12 was. Of met z'n jarenlange drugsverslaving, en hoe hij zich al die jaren gedragen heeft. Nadat June was overleden, leefde hij in een wolk van droefheid. Maar aan de andere kant kon hij ook altijd veel plezier maken en zich richten op de schoonheid van het leven. Als je kijkt naar de balans in zijn bestaan, dan gaf hoop op verbetering de doorslag. Nooit opgeven, kracht tonen. Die triomf is zijn verhaal.'

Johnny Cash wordt 40 jaar tijdens het Grand Gala. Beeld anp

Hoe vaak krijgt hij niet te horen hoe vermoeiend het voor hem moet zijn telkens over zijn ouders te moeten praten. Of dat hij weer de familienaam moet verdedigen, omdat iemand 'een stuk Cash' wil hebben, in commerciële zin. Er was een tijd, tussen zijn 20ste en 30ste, dat hij er gek van werd de zoon-van te zijn. Hij speelde jaren in de band van zijn vader en produceerde de platen van zijn moeder.

Een eigen leven, dat was wat hij wilde, als zanger en entertainer. Net als zijn vader zocht hij de oplossing in verdoving, in drank en drugs. Tot 2000, toen kwam er rust in zijn leven, met zijn eigen gezin. Hij wist zijn 'demonen' te bedwingen.

'Ik kan nu eenmaal niet aan Johnny Cash ontsnappen', zegt hij. 'Nu praat ik weer over hem aan de telefoon. Ik heb geleerd hiermee om te gaan en mijn herinneringen aan hem te omhelzen - bijvoorbeeld hoe ik als ventje met hem ging vissen en jagen. Je kunt het een last noemen, die nalatenschap. Maar wat is een last? Als je een baan hebt als metselaar en je werkt zeven dagen per week, dan kun je zeggen dat je baan een last is, omdat je het in je rug hebt. Voor mij is het soms een worsteling, en soms is het poëzie, zoals nu. Ik doe het zo goed als ik kan.'

Johnny Cash: Forever Words.
Uitgever: Blue Rider Press. euro 21,99.
144 pagina's.

Johnny met zijn vrouw June Carter. Beeld epa
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.