Gedachtengoed van Hoketus herleeft bij Asko en Loos

Werken van Kunst, Emmer, Xenakis en Van Bergen door Loos en het Asko Ensemble o.l.v. Jurjen Hempel. Paradiso Amsterdam. 18/3....

Eigenlijk, zo bleek dinsdagavond in Paradiso, bestaat het ensemble Hoketus nog steeds. Weliswaar heeft dit door Louis Andriessen opgerichte gezelschap zich in 1986 met veel geraas opgeheven, maar wat het Asko Ensemble en de groep Loos afgelopen dinsdag aan geluid produceerden, had veel weg van een voortzetting van de Hoketus-ideeën in gewijzigde vorm. Zo was het muzikale gedachtengoed niet langer gebonden aan de strikte indeling van twee identieke instrumentengroepen, maar konden de componisten Peter van Bergen en Huib Emmer (beiden voormalig lid van Hoketus) zich vrijelijk uitleven op een hele batterij live-elektronica in combinatie met de voortreffelijke Asko/Loos-blazers en slagwerkers.

Deze aflevering van de Promsserie was welbeschouwd niet alleen een samenspel tussen twee ensembles, maar ook een muzikale tegemoetkoming tussen twee scholen. De explosieve toevalsmuziek van Iannis Xenakis en de muziek van de vorig jaar overleden filosoof/componist Jos Kunst zijn pijlers in de Asko-esthetiek. Hernieuwde kennismaking met Xenakis' Eonta (met een indrukwekkende solopartij door pianist Gerard Bouwhuis) en Kunsts No Time (waarin basklarinettist Harry Sparnaay liet horen waarom dit instrument zo'n prominente rol in veel Asko-werken is gaan spelen) was vooral een terugblik op de jaren zestig en zeventig, toen het geloof in vernieuwing heilig was. Wat niet wegneemt dat het effect van vijf koperblazers resonerend in een uitzinnig virtuoze vleugel, zoals in Eonta, nog steeds imponeert.

De luide, meedogenloze en onherbergzame klankschappen die Loos-stichters Van Bergen en Emmer neerzetten, zijn een regelrecht uitvloeisel van de Haagse School en de ooit door Gene Carl in het muziekblad Keynotes geformuleerde kenmerken zijn nog steeds onverminderd van kracht: agressieve, ritmisch energieke muziek die wars is van elk neoromantisch sentiment en dikwijls versterkt of elektronisch gemanipuleerd wordt. Maar met het voortschrijden van de jaren en de technologische ontwikkelingen is hun muziek ook in een nieuwe fase beland.

Possession, het nieuwe stuk van Huib Emmer, lijkt in opzet nog veel op Varèse's Déserts uit de jaren vijftig, waarin blokken met akoestische instrumenten en met elektronisch geluid elkaar afwisselen. Alleen is het zo dat het elektronisch aandeel van Emmer de veelal granieten instrumentklanken geheel opslorpt en transformeert tot een soort Stonehenge-houseparty.

Van Bergens FT.041.2 is een nieuwe schakel in de consequente lijn van werken die hij in 1989 met Factorseries 1 begon en die typerend is voor de wijze waarop Loos compositie en improvisatie combineert, waarbij het tot op het laatste moment steeds ongewis is welke speler welk akkoord aangeeft. Beperkte Van Bergen deze manier van spelen eerst tot zijn eigen, vijfkoppige formatie Loos, in deze aflevering voeren diverse groepen hun eigen improvisatie-beleid. Met enige voorkennis is het spel tussen de verschillende blazers, de laserbas, de midi-conductor en acteur Dennis Rudge een geladen gebeurtenis, waarbij je nooit weet of en wanneer de rauwe akkoordmassa's exploderen. Een boze toeschouwer voegde er met zijn theatraal en luidruchtig vertrek nog een nieuw element aan toe: FT.041.2.EXIT.

Pay-Uun Hiu

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.