Gebelgd Prado houdt Boschen thuis

De Jeroen Bosch-tentoonstelling krijgt internationaal lovende recensies. Maar het Prado-museum in Madrid heeft op het laatste moment twee schilderijen niet gestuurd. Uit boosheid.

Beeld EPA

'Zoveel hebben ze er nog nooit uitgeleend.'Directeur Charles de Mooij van Het Noordbrabants Museum in Den Bosch was er tijdens een interview vorig jaar juni trots op dat het Prado hem maar liefst vier werken had toegezegd voor de grote tentoonstelling over Jheronimus Bosch. Op de vrijdag geopende expositie blijken echter maar twee schilderijen uit het grote museum in Madrid te hangen - het Prado heeft uit boosheid twee werken niet gestuurd.

Dat is tamelijk ongewoon in de museumwereld. De Mooij werkt al 30 jaar bij Het Noodbrabants Museum en zegt zich niet te kunnen herinneren dat zoiets eerder is voorgekomen. Hij was sinds 2009 in contact met het Prado over het bruikleen van werken uit dat museum en heeft het meerdere keren bezocht. Het Prado had uiteindellijk in 2014 vier werken toegezegd.

Twee weken geleden, tijdens een regulier overleg, was opeens duidelijk geworden dat het museum twee panelen, De verzoeking van de heilige Antonius en De Keisnijding,toch niet voor drie maanden naar Den Bosch laat gaan. De Mooij was in Madrid omdat de twee kunstinstellingen samenwerken. Het Prado houdt na de expositie in Het Noordbrabants Museum zijn eigen tentoonstelling over Bosch en de twee musea delen de transport- en verzekeringskosten om die zo laag mogelijk te houden. De Mooij zegt dat hij het wegblijven van de twee schilderijen niet heeft gemeld 'omdat was afgesproken dat het Prado de communicatie zou doen'. Het Spaanse museum wilde gisteren alleen commentaar geven als een email met vragen werd gestuurd, maar liet die vervolgens onbeantwoord. Volgens The Art Newspaper, die met een woordvoerder van het Spaanse nationale museum heeft gesproken, is het Prado geïrriteerd over het oordeel van Nederlandse experts dat de twee werken niet van de hand van de meester zijn.

Dringen voor Jheronimus Bosch

Volgens Het Noordbrabants Museum zijn er bij geen enkele tentoonstelling in Nederland zoveel kaartjes in de voorverkoop aangeschaft als bij de tentoonstelling over het werk van Jheronimus Bosch. Voordat koning Willem-Alexander vrijdag de tentoonstelling opende, waren er al 100 duizend tickets geboekt op de website van het museum. Die lag in de afgelopen week een paar keer plat. Volgens directeur Charles de Mooij bezweek de site omdat er '20 duizend hits tegelijk waren'. Het museum heeft extra servercapaciteit gekocht in de hoop dat de problemen zich niet meer voordoen. Vooraf boeken wordt vanwege de drukte aangeraden. Er zijn wel dagkaarten, maar alleen als niet alle kaarten voor de zogenoemde 'timeslots' zijn verkocht. De bezoeker kan dagelijks uit negen uren kiezen waarin het museum moet worden betreden. Daarna mag die tot de sluiting om 19.00 uur blijven. Het museum kan 500 bezoekers per uur toegang bieden, maar laat er de eerste twee weken slechts 350 toe. Bij de tentoonstelling Late Rembrandt in het Rijksmuseum waren er veel klachten over de drukte. De Mooij: 'We zijn aan het uittesten wat voor de bezoeker aangenaam is. Wil je het maximale bezoekersaantal of wil je dat bezoekers het goed kunnen zien? Dat zijn we proefondervinderlijk aan het vaststellen. We kunnen eventueel het museum ook nog 's avonds openstellen.'

Ruim 60 werken van Bosch, zijn atelier of navolgers zijn in de afgelopen jaren onderzocht door het 'Bosch Research and Conservation Project' (BRCP). De musea kregen gratis de resultaten daarvan in de hoop dat zij daardoor bereid zouden zijn dat werk uit te lenen. Deze strategie werkte goed: op de tentoonstelling in Den Bosch hangen 17 van de 24 echte Boschen die er volgens het BRCP zijn.

Het Prado stelt op zijn website over zes schilderijen van 'El Bosco' te beschikken. Volgens het BRCP is de helft werk van een navolger van Bosch of van diens werkplaats. De irritatie van het Prado over deze afschrijvingen was al te zien in de documentaire die over het BRCP-onderzoek is gemaakt, Jheronimus Bosch - touched by the devil. Daarin zegt een conservator van het Madrileense museum dat de Nederlandse experts weinig verstand hebben van het kijken naar schilderijen.

Beeld Frank Schallmaier

In Den Bosch hangt nu wel een werk van een navolger van Bosch uit het Prado, alsmede De hooiwagen, een topstuk uit het oeuvre van Bosch. Onduidelijk is waarom deze twee schilderijen ook niet zijn teruggetrokken door het Spaanse museum. De hooiwagen was al in Nederland: het drieluik was enkele maanden te zien in Museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam. Dat had de triptiek te leen gekregen in ruil voor de twee echte Bosschen uit de eigen collectie. Die zijn vanaf 31 mei ook in Madrid te zien .

De Mooij zegt de beslissing van het Prado te betreuren. Het Spaanse museum zou voor zijn tentoonstelling twee schilderijen en twee altaarluiken te leen krijgen uit de collectie van Het NoordBrabants Museum. Gaan die nu niet naar Madrid? 'Dat doen wij niet', zegt De Mooij. 'Wij hebben ze immers toegezegd.'

Zijn museum heeft al 100 duizend kaarten verkocht voor de opening van de expositie (zie inzet). 'We zijn verrast door de snelheid waarmee ze zijn verkocht.' Volgens hem heeft dat te maken met de tv-uitzendingen over de expositie - de opening was live te zien - en de talloze artikelen die in de media zijn verschenen.

Beeld Frank Schallmaier

De Engelse krant The Guardian noemde Jheronimus Bosch - Visioenen van een genie 'een van de meest belangrijke tentoonstellingen van deze eeuw'. Financial Times spreekt van een 'once-in-a-lifetime exhibition '. Ook The Times is uiterst complimenteus: 'Spring in een vliegtuig en ga er onmiddellijk heen', is het advies van de krant.

De Belgische krant De Standaard raadt zijn lezers hetzelfde aan in een vijf-sterren-recensie. De tentoonstelling kreeg ook het hoogste aantal sterren in NRC Handelsblad, Het Parool, Trouw en de Volkskrant.

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden