Galicische vertellingen

Per tractor naar het café

Pr¿pper Henk

In de wereld van dikke, uitdijende boeken, waarin het raadsel eindeloos wordt voorgekookt en voorgekauwd, is het werk van de Poolse auteur Andrzej Stasiuk (1960) een verademing.

In zijn Galicische vertellingen lukt het hem in zo'n honderd pagina's een universum op te roepen dat zo elementair is en toch ook zo wonderlijk, dat het wel voorgoed in mijn geheugen zal zijn verankerd, ongeveer zoals de verroeste tractoren en zaaimachines onaantastbaar in het landschap staan dat hij beschrijft. Ze zijn voorgoed onderdeel geworden van hun omgeving, alsof ze er de voortbrengselen van zijn.

Galicische vertellingen treft als een serie vriendelijke stompen op de schouders, het doet net niet pijn, en toch is bijna elke zin, elke gedachtegang, elke wending raak. Het vaak originele taalgebruik dwingt de lezer tot concentratie, zoals het soms ook zoeken is naar de interne logica in sommige passages - tegelijkertijd heeft dit proza de laconieke allure van iets onomstotelijks. Zo moet het worden opgeschreven en niet anders.

Deze Galicische vertellingen spelen zich af in een klein dorp diep op het platteland, in het grensgebied van Polen en de Oekraïne. Het is na de val van de Muur, en het communisme heeft afgedaan, maar het desolate landschap heeft niet onmiddellijk een andere kleur of een nieuwe bestemming gekregen. De nieuwe tijd mag zijn aangebroken, de oude tikt nog door, en zo ontstaat er iets van een onrustbarend tweestemmig lied dat menigeen zich slechts uit het hoofd kan zetten door heel veel te drinken.

Voor de meeste gestalten die Stasiuk in dit landschap zet, is de wereld een stelsel dat van kroeg naar kroeg voert, de wegen lijken hier speciaal voor aangelegd. Ze bewegen zich voort op oude tractoren waarvan ze de motor dagelijks met de grootste moeite ontsteken, zonder dat ze ooit op het idee komen die schoon te maken of te oliën. Alles wat gebeurt, heeft de kracht van een natuurverschijnsel, er valt niet aan te tornen.

Een man komt een vrouw tegen die hij kenschetst als even toevallig en overbodig als hijzelf: hij trouwt dus met haar. Omoe heeft zeven dochters gebaard. Op de vraag of er ooit een man in haar leven is geweest, antwoordt ze bevestigend: ja er moet een kerel zijn geweest. In de kroeg vertelt men elkaar verhalen, eindeloos. Er wordt een nieuwe fles besteld en het verhaal begint. Wie nog de kracht heeft weg te gaan, of waarlijk een doel heeft in zijn leven, moet nu opstaan, want anders meandert zo'n verhaal door de geschiedenis en het landschap waarvan het elke centimeter aanraakt. Er wordt geen druppel van het verhaal gemorst, alsof het al het kenbare omvat. Oneindig langdradig als het leven zelf, intussen door Stasiuk uiterst efficiënt en met humor opgeschreven.

Hier en daar brengt iemand de nieuwe kleuren van het kapitalisme in het dorp aan. Een enkeling probeert te ontsnappen. De meeste gestalten neigen echter naar bewegingloosheid. Zo wordt ook zeer ingenieus de kroeg beschreven. De stemmen, de geluiden, de lusteloze handelingen van mensen, alles gaat in de richting van de bewegingloosheid.

Al het menselijke streven versteent, of lijkt onwrikbaar onderdeel van de natuur. Een dronken man valt in een riviertje in slaap en verdrinkt. Van verre, vanuit de kroeg ziet men het gebeuren, het gebeurt met eenzelfde intensiteit als een schouderophalen. Ook schuld en boete zijn versteend. 'Om uit de cirkel van dit leven te geraken', schrijft Stasiuk, 'was deugdzaamheid of een misdrijf nodig.' Al was het bij wijze van experiment, om iets te veranderen, iets van protest, iets van spijt (een geweten) te ontketenen. Om leven in dit leven te ranselen.

Een van de gestalten neemt een fataal besluit.

Melancholisch en zintuiglijk zijn deze vertellingen, zeker niet (over)gevoelig of lyrisch. Zoals bij Cesare Pavese dampt de aarde van geschiedenis, lijden en sterven. De menselijke wil die daaraan te ontsnappen zoekt, is even heilzaam als noodlottig.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden