Gabe Klinger: 'Het is heel lastig geworden om naar mijn film te kijken'

Zijn hoofdrolspeler Anton Yelchin kwam te overlijden. Regisseur Gabe Klinger vertelt hoe die gebeurtenis een onuitwisbare invloed had op zijn film Porto.

Gabe Klinger: 'Het is de bedoeling dat je je voortdurend afvraagt wat er met de personages in Porto aan de hand is.' Beeld Adriaan van der Ploeg

'Het is heel lastig geworden om naar mijn film te kijken', zegt Gabe Klinger (35) over zijn speelfilmdebuut Porto, als halverwege het interview de plotselinge dood van zijn hoofdrolspeler Anton Yelchin ter sprake komt. Yelchin was 27 jaar toen hij vorig jaar juni, drie maanden voor de wereldpremière van Porto, in Los Angeles overleed door een auto-ongeluk. De Rus was een rijzende ster in Hollywood. Hij speelde onder meer de intelligente vrolijke noot in een nieuwe reeks Star Trek-films en was eigenlijk een beetje te groot geworden voor een film als Porto, een klein liefdesdrama, waarin twee personages tijdens één nacht in een vreemde stad verliefd op elkaar worden. Een film die wel wat doet denken aan Before Sunrise, de oerromantische ontmoeting-in-een-vreemde-stad-film van regisseur Richard Linklater. 'De film gaat ook nog eens over vergankelijkheid', zegt Klinger.

Yelchin speelt een wat stugge man, Jake, die in een café in Porto valt voor een mooie archeologiestudente, Mati. Voor Jake lijkt de ervaring 'levensveranderend': voor de eerste keer in zijn leven ervaart hij verliefdheid. 'Maar het lijkt er ook op dat het bij deze nacht blijft: ik houd in elk geval in het midden of de romance een vervolg krijgt.'

Porto is een film waarin een noodlottig sterfgeval in de echte wereld de kijkervaring ontegenzeglijk versterkt. De herinnering van Jake aan die ene nacht in de film is sowieso al broos en waardevol, maar voelt na afloop nog brozer en waardevoller dan-ie ooit door de filmmaker is bedoeld. Al zal Klinger dat nooit zo zeggen. 'Het maken van de film was al zwaar genoeg. Als ik nu naar Porto kijk, is dat vooral een confrontatie met heftige én intieme momenten die ik samen met hem op de set heb meegemaakt.'

Anton Yelchin. Beeld epa

Krochten van de filmgeschiedenis

Yelchin ging met Klinger in zee omdat hij zijn personage in Porto volledig naar zijn hand mocht zetten, zegt de regisseur begin dit jaar tijdens het filmfestival van Rotterdam. Voor de regisseur, geboren in São Paulo en woonachtig in Chicago, is het festival een thuishaven: al jaren verzorgt hij hier filminleidingen of helpt hij bij de samenstelling van speciale filmprogramma's, over Braziliaanse porno bijvoorbeeld. Zijn fascinatie voor de krochten van de filmgeschiedenis - eerder maakte hij de documentaire Double Play, over de vriendschap tussen experimenteel filmmaker James Benning en Richard Linklater, vormde hem als regisseur en scenarist.

Klinger: 'De hoofdpersoon van Porto mocht geen standaardcharmeur zijn, dat vond Anton heerlijk. Hij liet zich inspireren door het personage van Robert De Niro in Taxi Driver, zijn favoriete film. Anton speelt een havik, niet persé sympathiek, een tikje gevaarlijk zelfs, maar op den duur wel innemend. Hij ging er zelfs anders van lopen, ook als de camera's niet draaiden. Een beetje sluipend, met een stijve rug.' Grijns: 'Ik hou niet van voor de hand liggende romantiek. Het is de bedoeling dat je je voortdurend afvraagt wat er met deze personages aan de hand is.'

De acteur zette scènes geregeld volledig naar zijn hand, zegt Klinger. Met de crew liepen ze 's nachts op een gegeven moment langs een stuk of vijf kerels die wat doelloos op straat hingen. Op fluistertoon commandeerde Yelchin dan: filmen! 'Hij liep recht op de groep af, met een dreigende blik. Eén zo'n vent trok zijn shirt uit, klaar om te vechten. 'Blijf filmen!', riep Anton. De crew moest tussenbeide komen om een echt gevecht te voorkomen. Later die avond belde Anton zijn moeder. Mam, zei hij, ik ben zo trots: die gasten wisten van niets, maar ze geloofden écht in mijn personage. Alsof ik iemand anders was.'

Uiteindelijk belandde slechts een flard van dat moment in de film, maar juist die draagt bij aan de ongrijpbare sfeer van Porto, waar de dreiging, het mysterie en de eenzaamheid van de nacht de ontluikende romantiek accentueren en versterken.

Nouvelle vague

Klinger kreeg achter de schermen steun van nog een ster, filmmaker Jim Jarmusch, die optrad als producent. 'Deuren openen zich als Jim achter je staat.' En dat is nodig, want Klinger heeft een sterke drang tot experimenteren. 'Tv wordt tegenwoordig genoemd als het medium waar vernieuwing plaatsvindt en tv is inderdaad grensverleggender dan ooit, maar zelfs de avontuurlijkste televisieregisseurs houden zich wat mij betreft te veel in. Het vernieuwende zit hem in karakterverdieping, plotwendingen of gruwelijke scènes, niet in de manier waarop het in beeld is gebracht. De vorm is nog altijd ondergeschikt aan het verhaal, visueel leidt dat tot eenheidsworst.'

Hij neemt een voorbeeld aan Franse filmmakers van de nouvelle-vaguestroming in de jaren zestig, die volop experimenteerden met verhaalopbouw, vorm en montage. 'De experimenten die toen zijn begonnen, zijn wat mij betreft nog niet afgelopen. Er bestaan zijpaden in de filmgeschiedenis die het waard zijn om verder te verkennen.'

Daarom speelt hij in Porto met verschillende beeldformaten en draaide hij alles op film. 'De nachtscènes filmde ik op een breed formaat, want deze nacht is de levendigste uit het leven van beide personages. De herinnering spreekt tot de verbeelding.

'De aanloop naar de nacht film ik juist op smaller formaat, de personages zijn hier eenzaam, op zoek naar contact. Het is voor de toeschouwer een handig houvast om de verschillende tijden van elkaar te onderscheiden, maar het doet ook iets met je kijkbeleving: zo'n breed en warm beeld sleept je enorm mee. En zo kom je meer op één lijn met de personages.'

Inspiratiebron
Inspiratie voor Porto ontleende Gabe Klinger vooral aan het liefdes-oorlogsdrama Muriel ou le temps d'un retour (1963) van Alain Resnais, een wat onbekendere film van de Fransman die eerder in de films Hiroshima mon amour en L'année dernière à Marienbad goochelde met de chronologie van heden, verleden, dromen en herinneringen. 'Film was nooit zo radicaal en experimenteel als Muriel', zegt Klinger.

Lees ook onze recensie van Porto:

Porto is slim bedacht, maar heeft te weinig hart
Gabe Klinger gebruikt in Porto drie beeldformaten, maar daardoor bevat de film iets te veel theorie en te weinig hart. Met tijdsprongen creëert Klinger een stroom dromerige herinneringen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden