BESCHOUWING

Gaat de digitale nieuwskassa rinkelen?

Gaan betaalde journalistieke initiatieven doorbreken? En zo ja, wat is het geheim van een succesvolle start-up? Wat zeker helpt: met veel bombarie beginnen.

De redactie van De Correspondent. Beeld Daniel Cohen

Binnenkort wellicht nieuw in de digitale kiosk: Jalta, een opiniesite met klinkende conservatieve namen als Frits Bolkestein, Thierry Baudet en Leon de Winter. Als initiatiefnemer Joshua Livestro minimaal vijfduizend 'idealisten' zo ver weet te krijgen ongezien voor een jaar 7 euro per maand over te maken, gaat 'The Right Story' ook echt van start. Daarmee zou er alweer een nieuwe journalistieke start-up met betalende lezers bijkomen. Jarenlang zat de journalistiek door teruglopende oplages en inzakkende advertentie-inkomsten somber te navelstaren, tegenwoordig bruist het van de frisse en innovatieve initiatieven.

Alleen: zijn ze economisch ook levensvatbaar, terwijl nieuws overal voor niks is te krijgen? Gaat de digitale nieuwskassa alsnog rinkelen?

Dat is nog te vroeg om te zeggen, stelt Piet Bakker, lector massamedia en digitalisering aan de Hogeschool Utrecht. Het verschilt bovendien per geval. Bakker ziet wel dat er 'een zekere bereidheid aan het ontstaan is' om voor digitale journalistiek te betalen. Er begint zich ook een prijs te vormen: ergens tussen de 5 en 10 euro per maand. De Correspondent, het succesvolle initiatief van voormalig NRC Next-hoofdredacteur Rob Wijnberg, kost 60 euro per jaar. Jalta zou op jaarbasis op 84 euro uitkomen. En eLinea, een vorig jaar begonnen soort journalistieke Spotify met vooral tijdschriftartikelen, biedt onbeperkt artikelen lezen voor 9,99 euro per maand. 'Bij minder dan 5 euro denken mensen dat het niks kan zijn', zegt Bakker. 'En meer vindt men te duur.'

Bombarie

5 of 7 euro per maand is een bedrag dat veel mensen wel kunnen missen. Het is goedkoper dan een krantenabonnement. Maar als je zelden iets van De Correspondent leest, of eLinea maar eens in de twee maanden bezoekt, is het opeens wel veel geld. Het is voor digitale journalistieke initiatieven dus zaak voortdurend de aandacht te trekken. Door nieuwe stukken te maken en de leden daar op allerlei manieren op te wijzen: mail, Twitter, Facebook, alerts op de iPad en via Whatsapp in de hoop op nieuwe klanten. Een krant ligt in de bus, een site kan gemakkelijk worden genegeerd door de drukke nieuwsconsument. Wat niet voortdurend relevant is, raakt verloren tussen een reeks andere even goedwillende als onbekende platforms.

NRC Q, de nieuwe zakensite van de gelijknamige krant, biedt voor 3,50 euro per week volledige toegang tot stukken en het archief. De Volkskrant komt donderdag met een deels betaalde website. De papieren oplage van de kranten zakt verder weg, bleek onlangs uit nieuwe kwartaalcijfers, terwijl er digitaal wel snelle groei is; de vraag is alleen hoe daar geld mee te verdienen. Volgens Bakker is het in elk geval van belang met veel bombarie te beginnen, zodat er meteen voldoende kritische massa is om het een tijdje uit te zingen. Zowel De Correspondent als Blendle, de onlinekiosk van Marten Blankesteijn en Alexander Klöpping (zie kader), werden bij De Wereld Draait Door gepresenteerd. Het leverde De Correspondent 20 duizend leden op, goed voor meer dan een miljoen euro vooruit gefinancierd werkkapitaal.

Het verhaal van De Correspondent was ook goed: een advertentievrij 'dagelijks medicijn tegen de waan van de dag', waarmee meteen gepaste afstand werd geschapen met de alledaagse journalistiek; voor zover nodig met filosoof Rob Wijnberg als leidsman. 'Iedereen houdt van Rob Wijnberg', zegt Bakker. 'Die gunfactor is heel belangrijk. In België probeert Apache ook een soort Correspondent te beginnen, maar ze hebben weinig sympathie bij andere media.'

Ook belangrijk: een mooie en gebruiksvriendelijke site, die de lezer/klant het luxegevoel geeft voor slechts een paar euro uit allerlei moois te kunnen kiezen. Een eigen niche helpt ook. Zo lijkt Jalta zich meer op (rechtse) opinie te richten dan De Correspondent. Verstandig, volgens de deskundigen, want of er plek is voor twee Correspondenten, is zeer de vraag. En of er voldoende klandizie is voor drie soortgelijke digitale kiosken naast Blendle en eLinea ook het vorig najaar begonnen Myjour, met ook vooral tijdschriftartikelen moet ook blijken.

Eigen niche gevonden? State of the art-site check? Goed verhaal bedacht, klinkende namen binnen? DWDD regelen en beginnen maar? Het zou kunnen, maar het succes van De Correspondent is voorlopig eerder de uitzondering dan de regel. Zo probeerde De Bicker een dagelijkse nieuwsbrief van voormalig WNL- en BNR-hoofdredacteur Michiel Bicker Caarten met interessante artikelen onlangs ook betaald te gaan. Maar dat mislukte door onvoldoende belangstelling.

Voor De Correspondent is het nu zaak de leden vast te houden. Voor kranten is het routine om vertrekkende lezers zo veel mogelijk te vervangen door nieuwe abonnees, voor een online-start-up die vandaag zijn eerste verjaardag viert is het nieuw.

Op weg naar vijfduizend betalende 'idealisten' het doel daarna: 30 duizend stond de teller bij Jalta na een kleine week op 1.300, laat Joshua Livestro weten. Gaat Jalta het halen? En bestaat Jalta dan over twee jaar nog? 'Dat weet niemand', zegt Piet Bakker. 'Iedereen zoekt naar een succesvol verdienmodel voor betaalde onlinejournalistiek, maar dat is nog niet gevonden.'

Het Nieuwsatelier in Amsterdam, waar verschillende journalistieke ondernemingen zijn gevestigd waaronder Follow The Money. Beeld Guus Dubbelman

Follow the Money

Eigenaren: Eric Smit, Arne van der Wal
Wat: multimediaal platform voor onderzoeksjournalistiek
Sinds: maart 2010

Halverwege 2012 besefte Eric Smit dat het businessmodel van Follow The Money (FTM) niet ging werken. Onderzoeksjournalistiek doen en die verkopen aan derden die er zelf niet aan toekomen, was twee jaar eerder de mooie gedachte. Maar het kost te veel en levert te weinig op. Zelfs het prijswinnende verhaal over derivaten bij een waterschap was niet kostendekkend.

Het maken van jaarverslagen voor bedrijven en commerciële bijlages voor bladen biedt onvoldoende soelaas. Dus dachten FTM-oprichters Eric Smit (onderzoeksjournalist, bekend van Nina Brink) en Arne van der Wal (ex-FEM Business) aan het Pro Publica-model. Bij dat Amerikaanse initiatief wordt met giften van weldoeners aan onderzoeksjournalistiek gedaan; de vruchten ervan worden gratis aan media ter beschikking gesteld. 'Maar we willen niet afhankelijk zijn van liefdadigheid', zegt Smit. 'En gratis weggeven? Goede journalistiek heeft waarde. Daarmee willen we geld verdienen.'

Exit Pro Publica. FTM zoekt nu investeerders om zich om te vormen tot een onlineplatform met betalende leden. Zoiets als De Correspondent dus 'een jaloersmakend voorbeeld' maar dan urgenter en harder. Er is ongeveer een miljoen euro nodig. Bij FTM werken nu zo'n tien beginnende journalisten, geld voor salarissen is er niet en alles hangt met plakband aan elkaar. Het miljoen voor meer ervaren mensen en een topsite moet komen van 'impact investors'. Mensen die iets willen betekenen, en 3 tot 5 procent rendement voldoende vinden, in plaats van het vijfvoudige, zoals sommige kranteninvesteerders.

Er lopen 'veelbelovende' gesprekken, zegt Smit. Voor de lente moet er meer duidelijk zijn. Lukt het, dan zijn 'advertorials' als die van Lidl ('Lidl heeft het. Jij ook?') op Follow The Money ook niet meer nodig. Smit: 'Vreselijk, die uitbeners op je site.'

Blendle

Eigenaren: Alexander Klöpping, Marten Blankesteijn, personeel
Wat: digitale kiosk voor kopen artikelen
Sinds: 28 april 2014

Waarom zelf aan journalistiek doen, als er handel zit in de journalistiek van anderen? Marten Blankesteijn ergerde zich eraan dat hij altijd een compleet exemplaar of (proef)abonnement moest nemen, als hij een interessant artikel wilde lezen. Het idee voor Blendle, een onlinekiosk voor artikelen uit kranten en bladen, was geboren. Sinds dit voorjaar kunnen artikelen via Blendle worden gekocht, voor 10 tot 89 cent per stuk. Blijkbaar leefde de ergernis breder. In augustus passeerde het initiatief de honderdduizend inschrijvingen, maandag stond de teller op 117.674.

Dat leek eerst onhaalbaar. Blankesteijn begon eind 2012, maar had moeite uitgevers mee te krijgen om hun waar te leveren. Blendle betekent voor hen weliswaar welkome extra klandizie en inkomsten, maar 30 procent is voor Blendle, net als de gegevens van de kopers. Uitgevers willen die data graag hebben, omdat de kopers van artikelen potentiële abonnees zijn, aan wie aanbiedingen kunnen worden gedaan. Toen Blankesteijn de populaire internetondernemer Alexander Klöpping wist over te halen mee te doen, kwam de doorbraak alsnog, mede met dank aan de presentatie van het initiatief bij DWDD. Blankesteijn en Klöpping blij, want ze hebben er naar eigen zeggen een ton spaargeld in zitten, en ontvangen nog geen salaris.

Omzetcijfers geeft Blendle niet, anders dan dat die 'voor ligt op schema'. Blankesteijn wil wel kwijt dat ongeveer eenvijfde van de klanten actief artikelen koopt. De overige 90 duizend gebruikers zitten grotendeels nog onder hun probeertegoed van 2,50 euro; van hen is het afwachten of ze actief worden. Blendle, dat dertig werknemers heeft, hoopt in 2017 quitte te draaien, als het internationaal actief is.

Ondertussen gaan er al geruchten dat de zaak te koop is aangeboden bij uitgevers, voor een miljoen euro. 'Onzin', zegt Blankesteijn. 'We hebben de luxe dat investeerders naar ons toe komen. We hoeven dus niet te verkopen, en vinden het ook veel te leuk.'

De Correspondent

Eigenaren: Rob Wijnberg, Ernst-Jan Pfauth, Momkai, De Groene Amsterdammer, Stichting Democratie en Media
Wat: door leden gefinancierde dagelijkse achtergrondverhalen, advertentievrij
Sinds: 30 september 2013

Vandaag wordt De Correspondent één jaar, maar 10 oktober is minstens zo'n belangrijke dag: dan wordt de balans opgemaakt hoeveel van de bijna 20 duizend leden van het eerste uur bijgetekend hebben en weer 60 euro hebben overgemaakt. Dat De Correspondent door kan, is al duidelijk: meer dan 10 duizend leden hebben al aangegeven bij te tekenen, waarmee er voldoende basis is voor nog een jaar. Op 10 oktober wordt duidelijk hoeveel mensen afhaken, naast de negenhonderd die het afgelopen eerste jaar al stopten.

Met dank aan een optreden bij DWDD was De Correspondent direct een succes. Omdat het medium advertentievrij is, moet al het geld komen van betalende lezers (dat zijn er inmiddels 36 duizend) en van donaties. Zo gaf de Stichting Democratie en Media (SDM) 4,5 ton in een mengsel van gift, lening en investering, staat in de onlangs verschenen financiële verantwoording van De Correspondent. Het geld werd gebruikt voor technische zaken en een documentaire. Giften kwamen er ook: in totaal werd ruim 190 duizend euro overgemaakt. Zo kwam er los van SDM via crowdfunding ruim 1,3 miljoen euro binnen. De helft daarvan is besteed aan de salarissen van de veertien fulltime- en een parttimewerknemers. De op een na grootste post was de 21 procent btw; digitale media vallen vreemd genoeg onder het hoge tarief, voor papieren kranten en bladen geldt 6 procent.

De Correspondent is inmiddels ook boekenuitgever en leverancier van sprekers. Volgens uitgever Ernst-Jan Pfauth zijn bezoek en leestijd stabiel: gemiddeld 7 minuten. Dat is 5 minuten meer dan op de website van NRC toen hij daar chef internet was. Los van hoeveel leden op 10 oktober blijken te zijn vertrokken, komen er volgens Pfauth dagelijks veertig nieuwe bij.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden