Futuristische Crash eerder benauwend dan opwindend

Crash van David Cronenberg. Met James Spader, Holly Hunter, Elias Koteas, Deborah Unger, Rosanna Arquette. In negen tehaters, waaronder City 2 en Kriterion Amsterdam, Pathé 2 Scheveningen, Calypso 2 Rotterdam....

PETER VAN BUEREN

Een aantrekkelijke blondine van het type fotomodel-in-autoreclame (Deborah Unger) staat zich te verlustigen tegen een auto, alvorens van achteren benaderd te worden door een man. Haar man (James Spader) bevredigt zich inmiddels met een meisje op het werk. Het echtpaar Catherine en James Ballard haalt zijn sexuele kicks buiten de deur en wisselt later de ervaringen uit. Van jaloezie is geen sprake.

In de even koele als opwindende openingsscène van Crash zet David Cronenberg de toon: dit is een stel in de moderne wereld waarin mechanische seks (tot en met die van de internetacties) normaal is. De opwinding van de eerste minuten krijgt meteen ook de zakelijke, metalen teint die de hele film heeft en die ver staat van de gebruikelijke smeuïgheid van seks en auto (de achterbank) uit zoveel tienerfilms. Het is duidelijk dat Cronenberg er niet op uit is een warme, prikkelende, 'lekkere' film te maken.

In de volgende combinatie mens-auto raakt James Ballard, wiens naam gelijk is aan de auteur van het gelijknamige boek uit 1973 waarop de film is gebaseerd, betrokken bij een ongeluk. Bekneld in zijn auto kijkt hij door zijn kapotte voorruit in de ogen van een vrouw (Holly Hunter) die ook vast zit, terwijl haar man bij de botsing gedood is.

De spanning van het moment geeft de wederzijdse blik een extra lading. De twee zien elkaar terug in het ziekenhuis en er ontstaat een heftige relatie. In dat ziekenhuis ontmoet het stel een vreemde man (Elias Koteas), die ook al slachtoffer van een botsing was en geheel geobsedeerd is door auto-ongelukken. Hij heeft een clubje van mensen (onder wie een zwaar gehavende Rosanna Arquette) die allemaal bij ongelukken betrokken waren en organiseert een soort theater waar mensen beroemde ongelukken (zoals dat van James Dean) nadoen.

Voor zover er al enige erotische 'lol' aan Crash te beleven valt, neemt die steeds verder af naarmate de film vordert. Crash is een amorele film over mensen die aan auto-ongelukken en niet te vergeten de daarbij veroorzaakte verwondingen lust ontlenen, zoals miljoenen mensen als toeschouwer een kick krijgen van autoraces waar levens op het spel staan en anderen liefhebber zijn van piercing en littekens. De personages van Crash liggen in het verlengde daarvan en concretiseren tevens Cronenbergs studie van de 'botsingen tussen de moderne techniek en de menselijke psyche'. Cronenbergs visie is helder, hoewel er natuurlijk meer over valt te zeggen dan hij in zijn film doet.

De stilering, de muziek en het gebruik van blauwe en paarse kleuren roepen een futuristische sfeer op die eerder verontrustend en luguber is dan opwindend. Er is niets verlokkelijks aan de film en elke discussie die oproept tot censuur of verbod is gebaseerd op angst en fantasie, die uitsluitend in het hoofd zit van degene die niet de film ziet, maar zijn eigen gedachten of gevoelens projecteert. Crash is een intrigerende, benauwende, inhoudelijk en technisch gedurfde, artistieke film, die zich geenszins richt op een groot publiek dat in de bioscoop behagelijke warmte zoekt.

Peter van Bueren

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden