Reportage

Fusie Reisopera en Opera Zuid? 'Je kunt mensen niet dwingen tot samenwerking'

Moeten de Reisopera en Opera Zuid fuseren? In Maastricht willen ze er niets van weten.

Links: scène uit La Cenerentola van Opera Zuid. Rechts: scène uit Orphée et Euredice van de Reisopera.Beeld Morten De Boer, Marco Borggreve

De solisten staan nog na te dampen van de première als de operadirecteur een toespraakje houdt. Het was een prachtige voorstelling, zegt hij tegen een gehoor van medewerkers en genodigden. Het is weer gelukt dankzij de tomeloze inzet van velen. Maar voor hij het glas heft, wijst Nicolas Mansfield van de Nederlandse Reisopera kort naar de vege tekens aan de horizon. 'We staan op een keerpunt. De komende anderhalf jaar zijn bepalend voor onze toekomst.' Hij zegt het net niet letterlijk, maar het klinkt als: erop of eronder. Het is 1 mei 2015, Wilminktheater, Enschede.

Zullen de twee reizende operagezelschappen, de Nederlandse Reisopera en Opera Zuid, over een paar jaar nog op eigen benen staan? Als Mansfield de bankrekening bekijkt, ziet hij het spaargeld slinken. In 2014 kwam de Reisopera 5 ton tekort op een begroting van vier miljoen. De uitverkochte zalen kunnen daaraan niets veranderen. 'Maar ik blijf vasthouden aan ons hoge niveau', zegt Mansfield, 'en daarom kunnen we niet tot in het oneindige blijven bezuinigen.'

Overweldigend

Het vet is weggesmolten. Het decor van Orphée et Eurydice, de productie die op 1 mei in première ging, zit praktisch in elkaar: het is supersnel op te bouwen in elk theater. Scheelt een heleboel mandagen. De kostuums: tientjeswerk. Briljant, juichten de recensenten niettemin. 'Visueel overweldigend', en 'oorstrelende muziek'. Maar met mooie woorden kun je geen salarissen uitbetalen.

Achter Haagse schermen werden de afgelopen tijd de contouren getekend van het toekomstige cultuurbeleid. Minister Jet Bussemaker zal maandag haar visie bekendmaken op de beleidsperiode 2017-2020. In mei kreeg ze advies van de Raad voor Cultuur: 'De vraag naar opera op de podia verspreid over het land is al jaren groter dan het aanbod.' En: 'De raad is van mening dat het huidige budget niet toereikend is.'

Door heel Nederland

De twee reizende operagezelschappen in Nederland zijn niet regionaal gebonden. Producties van Opera Zuid, gevestigd in Maastricht, kunnen dus ook te zien zijn in Groningen. Maastrichtenaren kunnen in eigen stad ook naar de Nederlandse Reisopera die is gevestigd in Enschede. La Cenerentola van Opera Zuid is nog op verschillende plaatsen in het land te zien tot en met begin juli. Orphée et Euridyce wordt morgen voor het laatst opgevoerd in Maastricht.

Extra budget

Vreemd klinkt dat niet voor wie de vorige, bikkelharde bezuinigingen - in de 'periode Halbe Zijlstra' - nog op het netvlies heeft. Buiten Amsterdam - waar de Nationale Opera vaste domicilie heeft - veranderde het Nederlandse operalandschap in een financieel slagveld. De Reisopera ging van 100 fulltime arbeidsplaatsen naar 13,5 en van vijf volwaardige opera's per seizoen naar drie. De veel kleinere Opera Zuid leverde één van haar drie grote operaproducties in en drie van de veertien medewerkers. Van de 1,4 miljoen werd vier ton geschrapt. De twee operahuizen gingen samenwerken met andere culturele gezelschappen, met lokale podia en soms met amateurgezelschappen. Operaliefhebbers buiten Amsterdam hebben sinds 'Zijlstra' veel minder te kiezen.

Zelfs dit verschraalde aanbod kan niet worden gehandhaafd met de huidige budgetten, stelt de Raad voor Cultuur. Het advies: 'Zoek met lokale overheden extra budget voor reizend opera-aanbod of concentreer de middelen voor het aanbod op het gebied van reizende opera bij één organisatie.' Backstage bij de twee operahuizen begint het woord fusie nadrukkelijk rond te spoken.

Verschil

Zaterdag 16 mei, Parktheater, Eindhoven. Mezzosopraan Karin Strobos (36) zet met verve een komisch bubbelende Assepoester neer in de première van Rossini's La Cenerentola bij Opera Zuid. Ook hier alom lof. 'Een topavond vol vocale brille', schrijft Trouw. 'Ze zetten volop in op de zangcultuur', meent de Volkskrant. Een opmerkelijk verschil met Orphée et Eurydice, waarin de regisseur visuele en intellectuele lagen aanbracht, is dat Assepoester niet heeft hoeven 'actualiseren'. Het sprookje mag een sprookje blijven. Binnen het Nederlandse operalandschap lijken de producties heel verschillende vergezichten te vertegenwoordigen.

'Karin is weer even thuis', zegt directeur Miranda van Kralingen van Opera Zuid vertederd over haar voormalige pupil. Karin Strobos kreeg als jong talent bij Opera Zuid de kans zich verder te ontwikkelen. Ze timmert inmiddels internationaal aan de weg.

Beeld Morten de Boer

Boeken op orde

Van Kralingen noemt de artistieke en mentale coaching van jonge zangers, de intensieve begeleiding, ook in moeilijke fases. Jonge zangers, zegt de directeur, winnen jonge zieltjes in de zaal. Zeer belangrijk. 'En waarom zou je iets veranderen dat goed functioneert? Je kunt mensen niet dwingen tot samenwerking!' Een fusie: nergens voor nodig.

Nadat het F-woord was gevallen ontstond er irritatie op thuisbasis Maastricht. De onuitgesproken vrees te worden opgeslokt door de grotere Reisopera was voor de Limburgse CDA-gedeputeerde Ger Koopmans vorige week aanleiding een brief te schrijven aan de minister. 'Opera Zuid is van groot belang in de provinciale muziekketen', zegt hij. 'Het is ook dé grote talentontwikkelclub voor opera. Daarom leveren Limburg en Brabant al jaren een financiële bijdrage. De Reisopera krijgt niets van de provincie Overijssel.' Bovendien draaien ze rode cijfers in Enschede, voegt hij er fijntjes aan toe, 'terwijl Opera Zuid de boeken op orde heeft.'

Diepgang

In Enschede zegt directeur Mansfield: 'Een fusie kan voordelen hebben als beide operagezelschappen en hun financiers dat willen.' Ga maar na: lagere logistieke kosten, meer efficiency in de bedrijfsvoering, meer diepgang in talentontwikkeling wat hem betreft. 'Met behoud van kwaliteit. Als volle zalen je enige doel zijn, ben je verkeerd bezig.'

Hij krijgt bijval van zijn voorganger Guus Mostart. 'Er is behoefte aan één goed geoutilleerd operagezelschap om het aanbod efficiënt op hoog niveau te houden.' Twee productiekernen, stelt Mostart voor: een grote en een kleine onder één artistieke directie. Heb je meteen de diversiteit gewaarborgd.

In de directiekamers van de schouwburgen wordt met belangstelling gekeken naar de ontwikkelingen. Gijsje van Honk, nu schouwburgdirecteur in Arnhem, werkte in 2008 en 2009 mee aan de succesvolle campagne Opera raakt je, om meer publiek te trekken. Met één reizend gezelschap ligt verdere verschraling van het aanbod, van de diversiteit, voor de hand, zegt ze. 'Het zijn totaal verschillende gezelschappen met totaal andere gezichtspunten.' Bovendien staan ze vier jaar na de grote klap net weer op het droge. 'Het zou jammer zijn als de basis er nu wéér onderuit wordt getrokken. Geef ze even de ruimte zodat het stof kan gaan liggen.' Het lijkt er nog even niet van te komen, of er moet iemand aanbellen met een zak geld. Zo gaat dat in de operawereld: It ain't over 'till the fat lady sings.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden