Review

Fuocoammare schitterend, hoe pijnlijk de inhoud ook is

Fuocoammare is een even hartverscheurende als betoverende documentaire, die juist door zijn luchtige intermezzo's aan zeggingskracht wint. Dankzij het perspectief van de jonge Samuele zien we hoe de migratiecrisis iedereen op Lampedusa raakt.

De twaalfjarige Samuele

Samuele heeft een lui oog. Er is niks mis met dat oog, maar het is niet gewend ook maar iets te doen, waardoor de jongen er weinig mee ziet. Een pleister op zijn andere, goede oog moet de luie oogspiertjes weer aan het werk krijgen.

De documentaire Fuocoammare, waarin de veelbekroonde regisseur Gianfranco Rosi (El sicario: Room 164, Sacro GRA) het leven op het Italiaanse eiland Lampedusa vastlegt, werkt ook ongeveer als zo'n pleister. Rosi toont datgene waarvoor we liever blind zijn. Gemakzuchtig kijken staat hij niet toe; steeds scherper schetst de film de contouren van het vluchtelingendrama dat zich op en rondom Lampedusa afspeelt.

Fuocoammare
Documentaire
Regie: Gianfranco Rosi
108 min., in 27 zalen

Het kleine, rotsachtige eiland ligt dichter bij Tunesië dan bij Sicilië. Voor wie over een zeewaardig schip beschikt, is het een makkelijk te passeren grens tussen Afrika en Europa. Maar de talloze migranten die de overtocht wagen, worden door mensensmokkelaars in gammele boten opeengepakt. Velen sterven onderweg; ze lijden schipbreuk of stikken in het scheepsruim.

Waar vroeger de lokale vissers de drenkelingen probeerden te redden, heeft de militaire kustwacht die taak tegenwoordig overgenomen. De bootmigranten worden opgepikt en naar opvangcentra overgebracht, zonder dat de bevolking van Lampedusa er veel van merkt. Deze week nog werden op één dag meer dan vijfduizend mensen gered uit overvolle boten op de Middellandse zee.

Samuele

Rosi, een eenmans-filmcrew, verbleef een jaar op het eiland. Met Samuele als gids laat hij zien dat het leven er sinds het militaire ingrijpen zijn normale loop neemt. Alleen door de berichten op de radio komen de bootvluchtelingen nog de woonkamers binnen - anders dan in bijvoorbeeld de speelfilm Terraferma (2011), waarin regisseur Emanuele Crialese toonde hoe de migratiecrisis iedereen op Lampedusa raakte.

De eilanddokter verbindt de gescheiden werelden. Hij verzorgt de gespannen prepuber Samuele (een jongetje dat zich man wil voelen, maar daar nog lang niet aan toe is), maar telt ook de lijken die door de kustwacht worden binnengehaald. De intrieste verhalen worden ondersteund door beelden die Rosi meevarend op een reddingschip filmt.

Om schokeffecten is het Rosi niet te doen. De regisseur bewaart steeds een zekere afstand, die wordt versterkt door het fraaie camerawerk. Fuocoammare, bekroond met de Gouden Beer op het filmfestival van Berlijn, is schitterend om te zien, hoe pijnlijk de inhoud ook is. Dat Rosi zich even secuur toelegt op het gruwelijke werk van de kustwacht als op het spel van Samuele, die cactussen kapotschiet met zijn katapult, maakt de film ook draaglijk.

Het zijn juist de luchtige intermezzo's die de kijker ongemerkt verder meetrekken, de afgrond van de tragedie in. Zonder overbodige sturing of uitleg laat Rosi het speelterrein van Samuele symbool staan voor heel Europa; deze crisis speelt zich bij ons allemaal om de hoek af. De ogen ervoor sluiten heeft geen zin. De zeeziekte van de jongen en zijn door angst gedreven agressie maken de vergelijking nog sterker. Fuocoammare is een hartverscheurende documentaire, die betovert en wakkerschudt tegelijk; een zeldzaam sterke combinatie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden