Fuchs verzuimt oude liefdes te koesteren

Het had de millennium-tentoonstelling van Rudi Fuchs moeten worden. Een grootse selectie uit de aanwinsten van het Amsterdamse Stedelijk Museum 'van de laatste twintig jaar van deze eeuw'....

Maar ja, hoe gaat dat in het Stedelijk. Er wordt met verve een plan bedacht, dat wordt herbedacht en veranderd, en tegen de tijd dat het plan vorm moet krijgen in een tentoonstelling - de apotheose van het plannenmaken - heeft in ieder geval Fuchs er geen zin meer in, en mogen z'n conservatoren de losse eindjes aan elkaar breien.

Dus was Fuchs niet aanwezig bij de opening van Glad IJs, de tentoonstelling die de hele bovenverdieping van het museum in beslag neemt. Nee, liever bleef hij nog wat dagen in Turijn nadat een tentoonstelling van David Salle daar was geopend. Dus is er ook geen catalogus, die de keuzes van de directeur over 'de kunst van de laatste 20 jaar' toelicht en verantwoordt. In plaats daarvan is er een iets dikker dan normaal Bulletin, het tijdschrift van het Stedelijk, met daarin een 'interview' met Fuchs door conservator Maarten Bertheux dat spot met alle kwaliteiten van het genre.

Fuchs' halfslachtige verklaringen en vooral zijn ongefundeerde constateringen laten de lezer in verbijstering achter. Is dit het brein achter het belangrijkste museum voor moderne kunst in Nederland? Is dit de verantwoording voor een tentoonstelling die de komende maanden de hele bovenverdieping van het museum beslaat?

Glad IJS doopten Fuchs en zijn companen hun retrospectief. En met die woordspelerige titel maakten ze het zichzelf gemakkelijk. Niet alleen de vijfenzeventig uitgekozen kunstenaars zouden zich met hun werk op 'glad ijs' begeven. Want, stelt Fuchs: 'Veel jonge kunstenaars zijn zich ervan bewust dat zij dingen moeten maken tegen de achtergrond van een grandioze eeuw, waarin zich heel veel verschillende ontwikkelingen hebben voorgedaan.' En daarom zie je ze grasduinen in de kunstgeschiedenis, een beetje abstract, een beetje figuratief, een beetje pop, een beetje barok.

Maar ook het museum zelf zou zich met z'n 'eigenzinnige' keuze van de kunstenaars op 'glad ijs' begeven. Want er is een scheiding gehanteerd. Wie wel mag hangen op deze tentoonstelling, moet 'vanaf 1980 een nieuwe stap' hebben gezet, zegt Fuchs. Dus niet Baselitz en Lüpertz, de schilders die Fuchs al tientallen jaren koestert en verzamelt - en aan wier werk hij het grootste deel van zijn aankoopbudgetten besteedt.

Ook niet Sigmar Polke, van wie Fuchs' voorganger Wim Beeren een aantal opzienbarende werken aankocht, en die zich nog steeds inhoudelijk vernieuwt. En ook niet Bruce Nauman, de Amerikaanse videokunstenaar voor wiens neonsculptuur Seven Figures Fuchs in 1995 zes ton betaalde.

Had Fuchs maar wél aan zijn oude liefdes vastgehouden. Dan had je weliswaar een stoet aan oudere heren voorbij zien trekken, vergezeld van hun jonge 'epigonen', maar dan was het resultaat tenminste oprecht geweest. Dan had de tentoonstelling de opvattingen van de samensteller weerspiegeld. Zo heeft Fuchs altijd uitgebreid gefulmineerd tegen modieuze stromingen in de kunst, tegen stijl zonder inhoud.

Twee jaar geleden gaf hij in het boekje Vervulde Verlangens nog toe moeite te hebben om 'kunstenaars van dertig te verdedigen', omdat 'elke generatie maar een paar grote kunstenaars voortbrengt.' Waarom dan nu ineens die overvloed op Glad IJs van jonge kunstenaars als Matthew Monahan of Michael Tedja, die weliswaar tomeloos enthousiast maar ook heel wisselvallig werk maakt? Waarom de 'knieval' voor Inez van Lamsweerde's esthetiserende foto's? Is de aandacht van de regisseur van deze 'opera' verslapt?

Het merkwaardige fenomeen doet zich nu voor, dat de kunstwerken die de afgelopen jaren het grootste deel van de aankoopbudgetten van het museum (ca 2,5 miljoen per jaar) voor hun rekening namen, op Glad IJS ontbreken.

Dat houdt meer in dan alleen maar geld. Het houdt ook in dat de kunstenaren die de opvolgende directeuren als belangrijkste representanten van de internationale moderne kunst beoordeelden, afwezig zijn. Dat kun je eigenzinnig noemen, maar het is in werkelijkheid onzinnig.

Heeft Marien Schouten, die al jaren zonder veel noemenswaardig resultaat worstelt met de erfenis van Mondriaan en Toorop, meer invloed dan Bruce Nauman? Zijn zijn abstracte schilderijen met gelaste vensterbanken beeldbepalend? Voor wie een Marien Schouten in zijn kamer heeft hangen, zeker wel. Maar voor wie internationale kunstmanifestaties bezoekt zeker niet.

En de eclecticus Birza, die met de neo-popper Damien Hirst en de trage abstracte schilder Günther Förg in de erezaal hangt. Is hij zoveel aandacht waarde? Is hij belangrijker dan Polke? En zijn de sereen uitvergrote haarspelden en bioscoopschermen van de jonge Robert Zandvliet invloedrijker dan de uitgebeende en dramatisch zeer suggestieve schilderijen van de Vlaming Luc Tuymans (wel aangekocht, niet te zien)?

Natuurlijk houdt iedere keuze van honderd kunstwerken uit een totaal van tienduizend aankopen, iets willekeurigs. Maar op die bovenverdieping in het Stedelijk wordt de indruk gewekt alsof de wereld zich de afgelopen twintig jaar heeft afgespeeld in Nederland alleen.

Bijna driekwart van de tentoongestelde werken is van Nederlandse, of in Nederland werkende kunstenaars. Van Rineke Dijkstra, Joep van Lieshout, Inez van Lamsweerde en Job Koelewijn mag de wereld iets gehoord hebben., maar van het merendeel van de exposanten niet en zal dat misschien ook nooit gebeuren.

In het Stedelijk Museum heeft de val van de Muur niet plaatsgevonden, is er geen glasnost in China, en zijn - op een enkele uitzondering na - geen contacten aangeknoopt met de Zuid-Amerikaanse en Zuid-Afrikaanse landen. Als deze tentoonstelling representatief moet zijn voor 'de' kunst van de afgelopen twintig jaar, dan heeft men zich in het Stedelijk weinig aan de wereld gelegen laten liggen. Nog even en het museum stijgt op, de dampkring tegemoet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden