reportagefrozen-dorp Hallstatt

Frozen-dorp Hallstatt bezwijkt onder de toeristen: ‘Ze lopen zomaar huizen binnen’

Op zomerdagen trekken soms wel 18 duizend toeristen per dag door de smalle straatjes. Beeld Daniel Rosenthal

Bijna een miljoen, vooral Aziatische toeristen komen jaarlijks naar het Alpendorpje Hallstatt, dat model zou hebben gestaan voor de Disneyfilm Frozen (niet waar, overigens). Voor veel van de 780 inwoners is de maat vol. 

Schoonheid kan soms een last zijn – de 780 inwoners van het Oostenrijkse Hallstatt weten er alles van. Het dorp is ontegenzeggelijk prachtig. De houten huizen kleven er pittoresk tegen een steile rotswand die bedekt is met een zilveren laagje bevroren sneeuw. De rook kringelt er prentenboekachtig uit de schoorstenen omhoog, op het meer dat zich voor Hallstatt uitstrekt zwemmen zwanen, zo wit dat het betoverde prinsessen zouden kunnen zijn. Hallstatt heeft alles – dus ook hordes toeristen, voornamelijk uit Azië.

In het dorp stopten vorig jaar 21 duizend reisbussen, 225 duizend personenauto’s en dagelijks 18 treinen uit het nabijgelegen Salzburg. Op zomerdagen trekken soms wel 18 duizend toeristen per dag door de smalle straatjes, vaak haastig omdat de bus na een paar uur alweer doorrijdt naar Wenen of Praag. De hashtag #Hallstatt heeft meer dan 618 duizend posts op Instagram.

Hallstatt staat op het punt te bezwijken onder de toeristische druk. En net nu de gemeente maatregelen heeft genomen – vanaf mei geldt een maximum van vijftig bussen per dag – dreigt het dorp overspoeld te worden door een nieuwe golf bezoekers.

Frozen’, luidt het enthousiaste antwoord van veel jonge Aziaten op de vraag waarom van alle mooie Alpendorpen uitgerekend Hallstatt hun reisdoel is. Yasmin (40) uit Seoul voegt daar behulpzaam ‘u weet wel, van Disney’ aan toe, veel anderen achten dat niet eens nodig.

Voor wie thuis niet toevallig een kleuter in een blauwe prinsessenjurk heeft rondlopen: Frozen (2013), de meestbekeken Disneytekenfilm aller tijden, gaat over twee prinsessen van wie er een beschikt over magische krachten waarmee ze haar omgeving onder een laag sneeuw en ijs kan bedekken. De prinsessen wonen in een stad genaamd Arendelle, die net als Hallstatt op een bergrug aan het water ligt.

Veel mensen, zoals de 21-jarige Yolanda en Jessica uit Hongkong, komen dus niet naar Hallstatt om de schoonheid van Hallstatt te zien maar, zoals Yolanda zegt voordat ze met kersrode lippen poseert, ‘to see the real Arendelle’. Alleen: er is geen enkel bewijs dat Hallstatt model stond voor de tekenaars van Frozen. Volgens Disney is de film geïnspireerd op het landschap rond Bergen in Noorwegen. Op de vraag waar ze hebben gelezen over het verband tussen Hallstatt en Arendell, antwoorden de studenten: ‘Overal op internet.’

Pretpark

Het voegt een absurdistische dimensie toe aan het toeristendrama dat zich in verschillende Europese steden en dorpen voltrekt. Europa, de kraamkamer van de westerse beschaving, dreigt in de 21ste eeuw ten onder te gaan als toeristisch pretpark voor de rest van de wereld. Deze dramatische these uit de roman Grand Hotel Europa (2018) van Ilja Leonard Pfeiffer lijkt in Hallstatt een best plausibel scenario, net als in Venetië, Giethoorn of het centrum van Amsterdam.

Dat toerisme plekken daadwerkelijk kapot kan maken, bewijst het lot van het Thaise eilandje Koh Phi Phi, waar in 2000 de film The Beach werd opgenomen met Leonardo DiCaprio in de hoofdrol. De toeristenstroom die volgde, vernietigde het koraalrif. Daarna werd het eiland gesloten voor publiek – en dan te bedenken dat dit zich afspeelde voor het tijdperk van sociale media.

Ook op deze, volgens inwoners van Hallstatt ‘best rustige’ januari-ochtend, haalt de veerpont elk half uur tientallen toeristen op bij het stationnetje aan de overkant van het meer. Zodra de trossen losgaan, worden de selfiesticks getrokken als degens. En garde! Een Thaise vrouw die onder haar jas met bontcapuchon slechts een glitterpanty draagt, werkt gedisciplineerd poserend alle hoeken van het dek af, terwijl haar vriend kritische tips geeft. Klik. Klik. Klik. Drie Koreaanse vriendinnen op leeftijd poseren lachend met het peaceteken. Als de boot aanlegt, rollen hun metallic glanzende rolkoffers als eerste over de loopplank, het dorpsplein op.

De jongeren treuzelen, posten de verse foto’s op Instagram, tot de schipper hen verjaagt. ‘Voor je kijken, opschieten!’ En, defensief, tegen de wat verbouwereerd achtergebleven journalist: ‘Ja, moet je hier eens twaalf uur op een dag gaan werken en zien wat voor humeur je dan krijgt!’

Nieuwe dimensie

Het duurde even voordat men in Hallstatt begreep dat het toerisme een nieuwe dimensie had gekregen. ‘Vorige maand liep hier een volwassen vrouw in een prinsessenjurk rond’, zegt Christine, een verkoper in een van de toeristenwinkels in de hoofdstraat. ‘Doen Chinezen aan carnaval, vroeg mijn collega nog.’ Pas later hoorde ze via de lokale televisie over de Frozen-hype.

Zonder het toerisme had Christine waarschijnlijk geen baan in de buurt gevonden, zegt ze. Ze is wel blij dat ze niet in Hallstatt woont, maar twee dorpen verderop. ‘Hier wonen zou ik niet uithouden. Toeristen denken dat het een museum is, ze lopen zomaar huizen binnen.’ Hallstatt is geen museum, luidt dan ook de eerste regel tekst op de borden die de in heel Hallstatt geldende ‘no drone zone’ afkondigen, in het Mandarijn, Koreaans en Engels.

Toen Alexander Scheutz burgemeester werd, had hij nooit gedacht dat hij nog eens beroepshalve en doodernstig gelijkenissen zou zoeken tussen Hallstatt en een fantasieplaats uit een tekenfilm. Toch is dat precies wat hij eind vorig jaar heeft gedaan. Zijn conclusie: ‘Onzin. Lijkt er niet op. Waar in Frozen een paleis staat, begint bij ons de tandradbaan.’ Wat hem betreft begint Hallstatt dan ook niet met Frozen-rondleidingen, zoals die in het Kroatische Dubrovnik worden georganiseerd sinds de stad fungeerde als decor van de serie Game of Thrones.

‘Het is gewoon te veel’, zegt Scheutz van de sociaal-democratische SPÖ, die vanuit een openstaande kast in zijn werkkamer wordt aangestaard door een rijtje knuffelpanda’s, relatiegeschenken van Chinese reisgezelschappen. Toch wil hij de toeristen niet weg hebben. ‘Zonder toeristen kan Hallstatt niet bestaan.’

De meeste bezoekers blijven maar een paar uur, tot hun bus weer vertrekt. Beeld Daniel Rosenthal

Eeuwenlang leefden de inwoners van Hallstatt van de nabijgelegen zoutmijn. Dat zware bestaan werd wat verlicht toen het dorp honderd jaar geleden werd ontdekt als kuuroord. Maar het toerisme bleef kleinschalig, tot de gemeente door een provinciale reorganisatie rond de eeuwwisseling veel minder belastinginkomsten binnenkreeg dan voorheen en het stadsbestuur besloot flink te investeren in toeristische infrastructuur om het gat te vullen – het hielp dat Hallstatt al sinds 1997 een Unesco-monument was.

De doorbraak kwam toen Hallstatt in 2011 werd bezocht door een Chinese zakenman die zo was aangedaan door de schoonheid van het dorp dat hij het thuis in de provincie Guangdong op ware grootte liet nabouwen. Sindsdien steeg het aantal toeristen tot bijna een miljoen per jaar.

‘Te veel’, zegt Scheutz. Maar ook: ‘Zonder die toeristen hadden we moeten fuseren met een grotere gemeente in de buurt en zouden de jongeren hier wegtrekken. Nu hebben we de beste voorzieningen in de regio.’

Hallstatt is een 'no drone zone'.Beeld Daniel Rosenthal

Roep om maatregelen

Siegrid Brader vindt de houding van de burgemeester ‘veel te laks’, zegt ze leunend tegen de deurpost van haar houten huis aan de oever van het meer. ‘Als je bedenkt dat steeds meer Chinezen zich dit soort reizen kunnen permitteren... en daarna komt Afrika.’ Voor haar tuinpad is rood-wit afzetlint gedrapeerd.

Met een aantal gelijkgezinden richtte Brader in de aanloop naar de lokale verkiezingen van 2015 de Burgerbeweging Hallstatt op, een one-issuepartij tegen toeristenoverlast. De partij eist radicale maatregelen: toegangsheffingen net als in Venetië en een maximaal aantal bezoekers per dag – ‘vol is vol’ – en strengere handhaving van het verbod op drones. ‘Laatst nog landde er een op het balkon van mijn buurman. Hij heeft hem zo’, Brader stampt met haar pantoffel op de deurmat, ‘kapotgetrapt.’

Brader wil niet overkomen als toeristenhater, zegt ze. Ze vertelt over het vakantiehuis dat haar oma vroeger verhuurde, hoe ze families uit heel Europa die daar vakantie vierden op sleeptouw namen door de bergen, dat ze nog steeds contact heeft met die mensen. ‘Maar dat waren toeristen die zich voor onze manier van leven interesseerden, geen mensen die er maar een paar uur waren en alleen maar foto’s van zichzelf maakten.’

Als het om half vijf begint te schemeren, verdwijnen de laatste twee bussen in de rotstunnel die Hallstatt verbindt met de rest van de wereld. In het dunne laagje sneeuw op het stenen muurtje van het busstation heeft iemand een boodschap achtergelaten in Chinese karakters: ‘Hup China!’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden